+ canticum novum

Informacja dla Gości

2010-10-31T17:19:00.004+01:00

Blog +canticum novum swoją formułę wyczerpał już jakiś czas temu, mimo to od czasu do czasu odnotowuję tu wejścia, a nawet sygnały z zażaleniami, że nie pojawiają się nowe wpisy.

Wszystkich, którzy jakimś zbiegiem okoliczności tu trafili, zapraszam na stronę Pisma "Christianitas" i/albo na facebooka, gdzie można znaleźć nowe wpisy.

A jeszcze więcej oczywiście na papierze!

Pozdrawiam,
PK

Seminaria Frondy - zapraszam!

2009-02-22T14:17:00.003+01:00

Oficjalna strona Seminariów tu.

Debata "Kto zdradził Jana Pawła II?" (the best of)

2009-02-22T14:13:00.002+01:00

+

2009-02-18T09:39:00.006+01:00

Panie, tak często Twój Kościół przypomina tonącą łódź, łódź, która nabiera wody ze wszystkich stron. Także na Twoim polu widzimy więcej kąkolu niż zboża. Przeraża nas brud na szacie i obliczu Twego Kościoła. Ale to my sami je zbrukaliśmy! To my zdradzamy Cię za każdym razem, po wszystkich wielkich słowach i szumnych gestach. Zmiłuj się nad Twoim Kościołem!

Joseph kard. Ratzinger, Droga Krzyżowa, 25 marca 2005 r.

V. Salvos fac servos tuos.
R. Deus meus, sperantes in te.

V. Esto nobis, Domine, turris fortitudinis.
R. A facie inimici.

V. Nihil proficiat inimicus in nobis.
R. Et filius iniquitatis non apponat nocere nobis.

V. Domine, non secundum peccata nostra facias nobis.
R. Neque secundum iniquitates nostras retribuis nobis.

V. Oremus pro Pontifice nostro Benedicto.
R. Dominus conservet eum, et vivificet eum, et beatum faciat in terra, + et non tradat eum in animam inimicorum eius. Amen.

Kto zdradził Jana Pawła II? - debata "Christianitas" (podcast)

2009-02-14T13:01:00.000+01:00

Polityczność Jakuba Lubelskiego (dyskusji o zaangażowaniu katolików świeckich w politykę ciąg dalszy)

2009-01-12T12:32:00.003+01:00

Dziękuję Jakubowi Lubelskiemu za odpowiedź na moje pytanie sprzed kilku dni. Odpowiedź ta jest dla mnie wielce pouczająca, albowiem wycofując się z obrony swojej (nad)interpretacji p. 73 encykliki Evangelium Vitae (tego dotyczyła przecież kontrowersja) i przenosząc tenor dyskusji na pole zupełnie innych narracji, Autor potwierdza niejako słuszność moich zarzutów. Na tym mógłbym skończyć komentarz, ale Lubelski pyta mnie jeszcze, czy „mamy być politycznymi dzieciakami?”. Nie wiem do końca co w politologii oznacza „bycie dzieciakiem”, ale spróbuję odpowiedzieć. Pisał jednak będę z pewną bojaźnią, obawiając się, że spotka mnie następnie zarzut, iż tłumaczę pewne kwestie „jak dziecku”.

Argument „jeden Kościół, różne polityczności” przypomina mi starą dyskusję, która toczyła się w łonie rozpadającej się już Christianitas, dyskusję z awerroizmem łacińskim głoszącym, że istnieją różne prawdy, które mogą być ze sobą nawet sprzeczne – inne są bowiem prawdy teologii, inne filozofii, a jeszcze inne w sferze praktycznej. Tę zasadę nieco później świetnie opisał „od kuchni” Niccolò Machiavelli w swoim Księciu. Tymczasem, gdy Jan Paweł II ogłaszał w 2000 roku świętego patrona polityków, to nie uczynił nim pisarza z Florencji, lecz żyjącego w tym samym czasie Tomasza Morusa. „Przecież nie żyjemy już w średniowieczu!”, ktoś powie. To fakt, i chyba właśnie dlatego Papież wybrał Morusa, a nie na przykład świętego króla Ludwika – angielski polityk bowiem działał w rzeczywistości bardzo podobnej do naszej, w rzeczywistości, w której jedność prawd została rozerwana. Co jednak ciekawe, Morus do końca działał jako polityk (a nie np. jako kaznodzieja) właśnie w ramach ówczesnego niegodziwego prawa. Działał tak sprawnie, że aby go zgładzić, król musiał uciec się do zaangażowania oszczerców i kłamców. To jest ważna lekcja dla katolickich polityków wszystkich czasów, tak też rozumiem decyzję Ojca Świętego. Lubelski wybrał sobie jednak na patrona Maxa Webera i jego naukę o demonologii politycznej. W porządku, rozumiem, że uznając tę naukę za kompatybilną z katolicyzmem „bierze za to odpowiedzialność”.

Co jednak na temat „odpowiedzialności” mówią dokumenty Kościoła? „Właściwie ukształtowane sumienie chrześcijańskie nie pozwala nikomu przyczyniać się przez oddanie głosu do realizacji programu politycznego lub konkretnej ustawy, które podważają podstawowe zasady wiary i moralności przez propozycje alternatywne wobec tych zasad lub z nimi sprzeczne. Jako że wiara stanowi niepodzielną jedność, jest logiczne, że skupianie się wyłącznie na jednej z zasad wiary, przyniosłoby szkodę całości katolickiego nauczania. Uwzględnianie w działalności politycznej jednego wybranego aspektu nauki społecznej Kościoła nie wystarcza, aby wywiązać się w pełni z odpowiedzialności za dobro wspólne” (Kongregacja Nauki Wiary, Nota doktrynalna dotycząca pewnych kwestii związanych z udziałem i postawą katolików w życiu publicznym, II, 3; podkreślenia – PK). Mnie chodzi tylko o to, żeby nie przeinaczać nauczania Kościoła. Nawet jeśli nie podoba się ono posłowi Palikotowi. Chodzi mi o to, by nie robić z Jana Pawła II makiawelisty, a z Benedykta XVI fanatyka. Nie wiem skąd u niektórych katolików taka pasja podkopywania swojego udziału w debacie publicznej? Będąc „realistą”, Lubelski z pewnością zna skutki takiej postawy, która leżała również u źródeł klęski zachodnioeuropejskich chadeków w drugiej połowie XX w.

Chciałbym jeszcze wyjaśnić, co miałem na myśli pisząc o „kulturotwórczej roli prawa”. Jeśli mnie pamięć nie myli, dialogi Platona prócz nośnych erystycznie anegdot o Trazymachu albo magicznych pierścieniach, zawierają jeszcze pewną filozofię. Nie negując więc geniuszu literackiego i dowcipu greckiego filozofa, śmiem twierdzić, że gdy mówimy o pajdetycznej roli prawa, lepiej byłoby zacytować na przykład wypowiedzi z IX księgi Praw, gdzie Platon najpierw stwierdza, że „rozum nigdy podlegać i służyć nie może niczemu, ale rządzić musi wszystkim, jeżeli jest prawdziwym rozumem i zgodnie ze swą naturą wolnym istotnie”, lecz zaraz dodaje realistycznie „rzecz taka nigdzie nie dzieje się i nigdy, lub co najwyżej błyśnie na chwilę. Dlatego też uciec się musimy do drugiego sposobu zapobiegania złu, (…) do nakazu prawa” (tłum. M. Maykowskiej) – bo jeszcze ktoś gotów pomyśleć, że Platon był tylko lichym sofistą. Nie wiem też na jakiej podstawie Lubelski wkłada w moje usta pogląd, że prawo jest kulturotwórcze tylko wtedy, gdy jest godziwe. Bynajmniej – prawo jest kulturotwórcze zawsze, lecz może się zdarzyć, że kreuje raczej „antykulturę”, żeby ponownie zacytować Jana Pawła II, niż trwałe moralnie punkty odniesienia. Właśnie dlatego sprzeciw katolików powinien być w kontekście dyskusji bioetycznych tak widoczny (nawet jeśli sami nie są w stanie stworzyć prawa całkowicie godziwego), aby nie pozostawiać złudzeń, że „fundamentalne wartości” mogą być jedynie kwestią konwencji, tymczasowej umowy. Do tego sprowadzają się wskazania dla katolików zawarte w nauczaniu Magisterium.

Mogę Jakubowi Lubelskiemu wysłać kilka numerów „Christianitas” (a nie „Chrystianitas”!), w których pisaliśmy o sprawach bioetycznych – choćby numer ostatni, gdzie znajduje się obszerne dossier zbierające większość wypowiedzi bioetycznych Kościoła od Piusa XI do ostatnich wypowiedzi Kongregacji Nauki Wiary. „Mam jednak spory dystans do zbawiennych mocy” takiego gestu, bo zdaniem Lubelskiego dyskusja nie dotyczy „tu bowiem prawowierności, czy biegłości w hermeneutyce dokumentów Kościoła” lecz „pojmowania polityczności”. Jest to prywatna opinia publicysty „Teologii Politycznej”. Ja pozwolę sobie zostać na poziomie wskazań cytowanej wyżej Noty, która wyraźnie tłumaczy kontrowersję, od której zaczęła się nasza dyskusja:

„Jan Paweł II, w duchu niezmiennego nauczania Kościoła, wielokrotnie przypominał, że na wszystkich, którzy bezpośrednio uczestniczą w ciałach ustawodawczych, spoczywa «konkretna powinność przeciwstawienia się» jakiejkolwiek ustawie stanowiącej zagrożenie dla ludzkiego życia. Obowiązuje ich — tak jak każdego katolika — zakaz uczestnictwa w kampaniach propagandowych na rzecz tego rodzaju ustaw, nikomu też nie wolno ich popierać oddając na nie głos. Nie jest to sprzeczne z zasadą, którą sformułował Jan Paweł II w encyklice Evangelium vitae w odniesieniu do sytuacji, gdy nie jest możliwe odrzucenie lub całkowite zniesienie ustawy aborcyjnej już obowiązującej lub poddanej pod głosowanie: w takim przypadku «parlamentarzysta, którego osobisty absolutny sprzeciw wobec przerywania ciąży byłby jasny i znany wszystkim, postąpiłby słusznie, udzielając swego poparcia propozycjom, których celem jest ograniczenie szkodliwości takiej ustawy i zmierzającym w ten sposób do zmniejszenia jej negatywnych skutków na płaszczyźnie kultury i moralności publicznej»” (Kongregacja Nauki Wiary, Nota doktrynalna dotycząca pewnych kwestii związanych z udziałem i postawą katolików w życiu publicznym, II, 3).

Możemy prowadzić dyskusję na temat naszego rozumienia polityczności (i de facto dyskusje te toczą się już od 10 lat na łamach „Christianitas”, czy od lat 5 na łamach „Teologii Politycznej”). Tocząc te dyskusje pamiętajmy o postawie zmarłego kilka dni temu śp. ks. Richarda J. Neuhausa, o którym Artur Bazak napisał w serwisie „Teologii Politycznej”, że „nie należał do tych myślicieli katolickich, którzy na ołtarzu dialogu [ze światem] składali ofiarę z ortodoksji”. Nie wiem, czy wyczerpująco odpowiem tu na pytanie Lubelskiego, ale nie, nie sądzę, aby była to postawa dziecinna. Nie sądzę też, aby była to postawa ideologiczna czy fanatyczna. To normalna katolicka postawa. Nie bójmy się normalności!

[in vitro] Jeszcze jeden tekst

2009-01-08T17:30:00.006+01:00

Podaję fragment tekstu, który napisałem po ukazaniu się artykułu Wandy Nowickiej.

(...) Komentując projekt legislacyjny Wanda Nowicka stwierdza, że „ustawa stanowi zbyt dużą ingerencję w prywatne życie obywateli, by społeczeństwo bez protestów dało sobie odebrać swoje fundamentalne prawa". Tymi „fundamentalnymi prawami", na które powołuje się autorka są tzw. „prawa reprodukcyjne". Historycznie rzecz biorąc można przypomnieć, że są to prawa proklamowane na kolejnych konferencjach Narodów Zjednoczonych dotyczących „praw człowieka" (Teheran, Kair, Pekin...). Jaka jednak jest racja, na której opierają się owe prawa? Nie znajdziemy tej racji ani w medycynie, ani w biologii - prawo bowiem dotyczy sfery wolności, która nie jest pojęciem medycznym ani biologicznym. Otóż racją dla tych praw nie jest nic innego, niż stwierdzenie, „że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju świata", które zawiera Preambuła Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Jeśli więc Nowicka mówi o „prawach reprodukcyjnych", to przecież wyciąga jedynie wnioski z apriorycznej przesłanki „przyrodzonej godności" każdego człowieka. Godność ta nie jest jednak pojęciem „naukowym", nie da się jej wywieść z nauk przyrodniczych - biologia nie wie co to „godność", podobnie medycyna. Godności nie da się również wywieść z dyskursu materialistycznego - dla konsekwentnego materialisty godność osoby nie powinna znaczyć dokładnie nic. Samo pojęcie osoby pochodzi bowiem z zupełnie innej tradycji, z tradycji, która w końcowej fazie przyjęła formułę XX-wiecznego personalizmu, a więc pewnego stanowiska filozoficznego, a nie „naukowego". Przyjmując światopogląd „naukowy" praktycznie nie da się też argumentować ze „szczęścia", albowiem szczęście również nie jest znane naukom przyrodniczym. Jeśli więc godność jest pojęciem filozoficznym, to nie sposób wyrokować o niej wyłącznie w oparciu o kategorie medyczne. Dlaczego dziecko 5 minut przed porodem (5 tygodni, bądź 5 miesięcy - wszystko jedno: od zapłodnienia do narodzin mamy do czynienia z ciągłym procesem) ma jeszcze nie mieć godności, a minutę po porodzie już tak?
Możemy udawać, że nie pamiętamy skąd się wzięły te koncepcje, ale nie możemy zapomnieć, że siła naszych argumentów zasadza się na racjach, z których one wynikają. Gdy zaś Kościół zwraca uwagę, że godność powinniśmy przyznać każdemu człowiekowi od momentu poczęcia - co wynika z silnych racji filozoficznych, pokrewnych wobec tych, z których zrodziła się ONZ-owska Deklaracja - to w debacie pojawia się moment, który nie dotyczy wcale kwestii wyznaniowej, lecz filozoficznego pytania o status zarodka ludzkiego. Warto przypomnieć, że bez wewnątrzkościelnej debaty teologicznej we wczesnym średniowieczu, najprawdopodobniej nie posługiwalibyśmy się dziś ani terminem „osoba", ani tym bardziej „godność osoby".
Nawet jeśli kwestia ta nie jest dla wszystkich oczywista, to należy przynajmniej uczciwie przyznać, że jest problemowa i może się okazać, że język „praw reprodukcyjnych" rozpada się w konfrontacji z rzetelnie postawionym problemem in vitro, ponieważ na jego gruncie argumentuje się wychodząc z godności przeciw... godności, a to znaczy, że jest to język wewnętrznie sprzeczny. Tymczasem traktowanie „praw reprodukcyjnych" jako niepodważalnej oczywistości narusza właśnie „pluralizm i neutralność światopoglądową" debaty, ponieważ przyjmuje jako pewne to, co jest tylko domniemane, a więc stanowi zachowanie ideologiczne. Neutralność światopoglądowa nie polega przecież na negacji światopoglądów innych niż mój własny, lecz na szukaniu racji wspólnych w każdym światopoglądzie. (...)

Całość na portalu Frondy.

Teologia polityczna Jakuba Lubelskiego

2009-01-07T14:31:00.005+01:00

W dzisiejszej Rzepie Jakub Lubelski wykłada „doktrynę Gowina”. Doktryna ta ma opierać się na „katolickim realizmie politycznym”, który zakłada w punkcie wyjścia, że… niemożliwe jest w dzisiejszym świecie godziwe prawodawstwo. Na poparcie tej tezy Lubelski cytuje (choć niechętnie) fragment Encykliki Jana Pawła II Evangelium Vitae, który mówi, że „w omawianej tu sytuacji, jeśli nie byłoby możliwe odrzucenie lub całkowite zniesienie ustawy o przerywaniu ciąży, parlamentarzysta, którego osobisty absolutny sprzeciw wobec przerywania ciąży byłby jasny i znany wszystkim, postąpiłby słusznie, udzielając swego poparcia propozycjom, których celem jest ograniczenie szkodliwości takiej ustawy i zmierzających w ten sposób do zmniejszenia jej negatywnych skutków na płaszczyźnie kultury i moralności publicznej” (EV, 73). Papież zwraca uwagę na problem sumienia, wobec którego stają współcześnie politycy katoliccy, problem roztropnościowy, który dotyczy kulturotwórczej roli prawa i wpływu instytucji na kształt moralności publicznej. Chodzi tu oczywiście o sytuację, w której dany polityk został postawiony wobec nieuchronnego głosowania nad ustawą wadliwą, ale lepszą niż zastana. Jeśli bowiem chodzi o sytuację, w której polityk ma bezpośredni wpływ na kształt prawa, to jest o niej mowa wcześniej: „Przerywanie ciąży i eutanazja są zatem zbrodniami, których żadna ludzka ustawa nie może uznać za dopuszczalne. Ustawy, które to czynią, nie tylko nie są w żaden sposób wiążące dla sumienia, ale stawiają wręcz człowieka wobec poważnej i konkretnej powinności przeciwstawienia się im poprzez sprzeciw sumienia” (EV, 73). Tak więc katolicki polityk jest nie tylko zobowiązany do kształtowania prawa tak, by zmierzało do całkowitej ochrony życia, lecz – więcej! – jest zobowiązany do „konkretnego przeciwstawienia się” takim możliwościom.

To nauczanie przypomniał Benedykt XVI w Adhortacji Sacramentum Caritatis mówiąc o polityce „spójności eucharystycznej”: „Te wartości [„fundamentalne, takie jak szacunek i obrona ludzkiego życia od poczęcia aż do naturalnej śmierci, jak rodzina oparta na małżeństwie mężczyzny i kobiety, wolność wychowywania dzieci oraz promocja dobra wspólnego we wszystkich jego formach”] nie podlegają negocjacjom. Dlatego katoliccy politycy oraz ustawodawcy, świadomi swej poważnej odpowiedzialności społecznej, winni się czuć szczególnie przynaglani przez swe sumienie uformowane w prawy sposób, by przedstawiać oraz wspierać prawa inspirowane przez wartości oparte na ludzkiej naturze” (SC, 83).

Tymczasem Jarosław Gowin zapowiedział, że „niezależnie od tego, jakie są moje własne przekonania religijne – jako polityk nie mogę się kierować doktryną religijną, muszę kierować się przesłankami moralnymi i jakimś moim poczuciem odpowiedzialności za wypracowanie kompromisu społecznego”. Czy jest to „absolutny osobisty sprzeciw”, o którym mówi Jan Paweł II? Gdy w 2007 r. była historyczna szansa na wprowadzenie zapisów o ochronie życia ludzkiego do Konstytucji (dodajmy – zapisów nie konfesyjnych, lecz uzasadnionych w porządku naturalnej moralności), ówczesny senator Gowin oznajmił: „Uważam, że najnowszy spór jest niepotrzebny i szkodliwy. Prowadzi już po raz kolejny do upolitycznienia problematyki aborcji oraz do ideologizacji debaty publicznej w Polsce. Myślę, że w tej sprawie wypracowane zostanie rozwiązanie kompromisowe polegające na wprowadzeniu zapisu o godności, ale bez zapisu słów «od momentu poczęcia». Konsekwencją tegoż byłaby bowiem konieczność zmiany w ustawie antyaborcyjnej, prowadząca z kolei do całkowitego zakazu przerywania ciąży”. Czy to jest spójna postawa sprzeciwu wobec „negocjowania fundamentalnych wartości”, o której mówi Benedykt XVI?

Wykładając „doktrynę Gowina” publicysta "Teologii Politycznej" podaje oryginalną interpretację dokumentów kościelnych, która jednak mija się z prawdą, ponieważ tam gdzie mamy okresy warunkowe „jeśli”, Lubelski widzi stan faktyczny „skoro jest”. Wydaje się, że istotnie jest to „nieporozumienie”, ale nie „wewnątrz Kościoła”, jak widzi to autor, lecz na poziomie logiki. Prawo nie jest kwestią ortodoksji, lecz ortopraksji. Te dwie sfery nie są tożsame, jednak nie są też absolutnie rozłączne. Gmatwając te porządki Lubelski przekręca optykę „realizmu politycznego” o 180 stopni, uznając, że obowiązkiem katolickiego polityka jest „dawanie świadectwa”, a nie „tworzenie dobrego prawa”. Jest to faktyczna dekonstrukcja uczestnictwa katolików w polityce, albowiem prowadzi nieuchronnie do pomieszania pojęć, które stoi również u podstaw poglądów antykościelnych, według których katolicy nie mogą brać udziału w życiu publicznym jako katolicy, bo wiara jest sprawą prywatną i konfesyjną, a nie publiczną i polityczną. Tymczasem w kwestii prawodawstwa bioetycznego nie chodzi o konfesję, ani „dawanie świadectwa”, lecz o ochronę prawd moralnych dostępnych przyrodzonemu rozumowi, bez odnoszenia się do kwestii wiary.

W ten sposób Lubelski hołduje przedziwnej teologii politycznej, która na pierwszym planie stawia troskę o wizerunek medialny (nazwaną przez niego „unikaniem męczeństwa”), a nie działania mające zagwarantować najlepsze prawo zgodne z porządkiem natury; teologii politycznej, która miesza sferę ewangelizacji („świadectwo”), ze sferą działania politycznego; wreszcie teologii politycznej, która nie dostrzega związków między prawem a kulturą. To ostatnie dziwi zwłaszcza u politologa, absolwenta seminariów o Platonie – wszak to prawo jest jedną z najistotniejszych instytucji kulturotwórczych, to jest dziedzictwo Grecji i Rzymu, przejęte przez cywilizację zachodnią. Cywilizację opartą na namyśle rozumu teoretycznego i praktycznego nad życiem najpełniejszym, najbardziej godnym.

Pytam więc Jakuba Lubelskiego – cui bono?

[tekst poszedł najpierw na s24, potem przeklejony w TePoli]

Gorzkie Żarty Profesora Hołówki

2008-12-31T11:58:00.003+01:00

(Puszczam tekst, który poszedł na s24 i do Teologii Politycznej; już kiedyś pisałem tu o paralogizmach pana profesora, teraz zwracam uwagę bardziej na poziom "ogólnoludzki".)

Trudno powiedzieć, że w Polsce toczy się debata bioetyczna, jeśli uznamy, że debatę stanowi wymiana merytorycznych poglądów, a nie Gombrowiczowski pojedynek na miny, dorabianie gąb i pup. Zwrócił na to uwagę Mateusz Matyszkowicz w swojej rzeczowej, acz dobrotliwej polemice z prof. Hołówką. I chyba nazbyt dobrotliwej, ponieważ kurtuazyjnie chwaląc profesora za to, że „postanowił się zająć samym sednem sporu, a więc kwestią godności zarodka ludzkiego” dał tylko pretekst serwisom informacyjnym do dorobienia sobie radosnej gęby kogoś, kto „cieszy się z ostatniego artykułu Rzeczpospolitej, w którym głos zabrał prof. Jacek Hołówka”. Nie zamierzam streszczać wspomnianej polemiki, zwrócę jedynie uwagę na coś, co chyba nam umknęło w tej „debacie”.

Słusznie zauważył Matyszkowicz, że „stanowisko prof. Hołówki sprowadza się do kilku argumentów, które nie tyle mają przemawiać za moralnością in vitro, co przeciwko odrzuceniu tej metody w nauczaniu Kościoła”. Nie jest to zarzut – debata polega również na polemice z poglądami, których nie podzielamy, i nie polemizuje się z poglądami nie mającymi znaczenia, lecz z tymi, które w naszych oczach są poważne. Zadziwia jednak sposób, w jaki Pan profesor usiłuje odrzucić nauczanie kościelne.

Żarty z szanowanych instytucji nie stanowią jeszcze jakiegoś poważnego złamania decorum społecznej debaty, mają nawet dość długą tradycję wśród intelektualistów, również katolickich (stanowiących przez wieki większość, jeśli nie całość, inteligencji europejskiej). Arcykatolicki poeta Dante pozwolił sobie umieścić papieży swoich czasów w piekle Boskiej Komedii dając wyraz dezaprobaty dla ich sposobu prowadzenia się, Erazm z Rotterdamu zaś (również uchodzący za klasycznego pisarza chrześcijańskiego) w Pochwale głupoty bez ogródek wyśmiał hipokryzję wszystkich stanów od klerków i teologów, przez książąt, aż do wysokich hierarchów kościelnych. Zarówno Dante jak Erazm wyrażali jednak sprzeciw wobec niezgodności postaw z poglądami. Tymczasem profesor Hołówka w żart próbuje obrócić same poglądy, gdy stawką debaty jest... życie ludzkie.

Na żart zakrawają już pierwsze słowa artykułu „Metafizyka prenatalna Kościoła”, w których profesor autorytatywnie stwierdza, że oficjalnych wypowiedzi Magisterium „przeciw zapłodnieniu in vitro (…) nie popiera ani objawienie, ani tradycja teologiczna”.Nie wiem jak ich autor wyobraża sobie formułowanie argumentów przeciwko in vitro przez autorów natchnionych parę tysięcy lat temu, nie wiem też skąd „tradycja teologiczna” mogłaby wiedzieć o istnieniu pewnych możliwości technologicznych, które pojawiły się dopiero w XX w. Wiem jednak, że w Objawieniu i Tradycji znajduje się sporo przesłanek, które raczej bronią godności ludzkiej od poczęcia, niż ją obalają.

Możliwe jednak, że zarówno Objawienie oraz Tradycja sprawiają współcześnie zbyt duże kłopoty interpretacyjne. Zmieńmy więc na chwilę kontekst. Otóż można by na przykład postawić tezę, że nowożytna filozofia prowadzi do obłędu, ponieważ Fryderyk Nietzsche, ów piewca nadczłowieka, skończył w domu wariatów, gdzie konsumował własne ekskrementy, a jego ostatnim świadomym aktem, jaki znamy, było stanięcie w obronie bitego przez woźnicę… konia. Idąc tym tropem można oskarżyć filozofię, że w ogóle prowadzi do totalitaryzmu, ponieważ Martin Heidegger kolaborował z nazistami, a Simone Weil i Jean-Paul Sarte mieli romans z komunizmem. Można obalić zarzuty Bertranda Russela wobec teizmu wskazując na jego słabość do kobiet i samobójstwo synowej, do którego miał doprowadzić. Swoją drogą, można by też zapytać, czy wymienione przywary nie odbierają tym myślicielom godności ludzkiej, wszak nie „stanowili o sobie” tak, jak byśmy tego od nich oczekiwali, nieprawdaż? Może więc w ogóle ludźmi nie byli? Skoro zaś filozofowie nie są ludźmi, to sam profesor Hołówka również nie jest człowiekiem, itd. itd. „Szaleństwo! Niech to trwa!”

Taki sposób myślenia nadawałby się jednak raczej do karnawałowego kabaretu, bo każdy poważny człowiek wie, że zarzuty Russela wymagają intelektualnej refutacji, a myśl filozoficzna Nietzschego, Heideggera czy Weil pozostaje w mocy niezależnie od ich życiowych upadków, co więcej – będąc filozofem trzeba się z tą myślą po prostu zmierzyć. Profesor Hołówka nie widzi jednak przeszkody, by podać nie popartą niczym w nauczaniu kościelnym anegdotę o „pośmiertnej absolucji”, którą miał uzyskać Piotr Abelard od św. Piotra Czcigodnego, opata Cluny. Opowiadanie takich historyjek przystoi raczej literatom i to na potrzeby (tragi)komizmu chwili, niż profesorom w poważnej debacie. Na przykład Evelyn Waugh kreśli podobną scenę w Znowu w Brideshead, gdy przy łożu śmierci lorda Marchmain toczy się rozmowa o potrzebie sakramentu spowiedzi. Włoska kochanka lorda, Cara, jest głęboko przekonana (bo mówiła jej o tym niania, „a może ktoś inny”), że „jeżeli ksiądz przyjdzie, nim wystygnie ciało, to wszystko będzie w porządku”. Rodzina, której wcale nie jest do śmiechu, usiłuje wytłumaczyć nieszczęsnej, jak bardzo rozmija się z prawdą (a przecież nie o Carę tu idzie, lecz o lorda)… Wróćmy jednak do twórczości profesora Hołówki. Zdaje się, iż scenka z Abelardem potrzebna jest mu raczej jako egzemplifikacja (i zarazem interpretacja!) przytoczonej wcześniej teorii „prawd wzorczych i naśladowczych”. Zaiste, znów wyczuwam dowcip, gdy z takim przekonaniem pan profesor pisze, że „w obrębie Kościoła istnieją dwie prawdy: naśladowcza i wzorcza. Tak pisze św. Bonawentura, tak wygląda tradycja i trzeba to przyjąć”. Podobnie moglibyśmy postąpić ze św. Tomaszem, w którego Summie Teologii znajdziemy następujące słowa: „Czy Bóg istnieje? (…) Wydaje się, że nie.” (I, q. 2 pr. & q. 2 a. 3). Cóż, to jest tradycja i tego musimy się trzymać! O ile pierwszy „zabieg” profesora polegał na manipulowaniu wydarzeniami historycznymi i wyciąganiu z nich nieuzasadnionych wniosków, o tyle drugi polega na manipulowaniu samymi słowami.

Przyjrzyjmy się tej procedurze w nieco innym kontekście. Dlaczegóż na przykład nie wyśmiać Immanuela Kanta z pozycji „zdrowego rozsądku” za to, że przeprowadził „krytykę czystego rozumu”, jeśli każdy wie, że „na chłopski rozum” krytykować należałoby raczej umysł brudny? Albo czy w ogóle poważnie traktować można Thomasa Hobbesa za to, że pisząc o państwie używał jakichś biblijnych potworów, by nadać mu adekwatną nazwę? Ciemnota, panie, średniowiecze i zabobon! Słowa można bowiem wyjmować z kontekstów, nadawać im nowe znaczenia, a z punktu widzenia naszych czasów wiele spraw przeszłych wyda się zabawnych, lub przynajmniej niepoważnych. Od uczonego wymaga się jednak czegoś więcej niż tylko komediowej swady. Gdy profesor Hołówka pisze o „potencjalności zarodka” tak, jak by była ona „wszystkim co zarodkowi może się przydarzyć”, pozwala sobie na taki właśnie żart. Każdy student, który zaliczył podstawowy kurs historii filozofii wie, że „potencjalność” jest technicznym terminem w metafizyce Arystotelesa i ma określone znaczenie, które bynajmniej nie oznacza „wszystkiego, co może się czemuś przytrafić”. Jest wprost przeciwnie – każdy byt może podlegać jedynie takim zmianom, które są w obrębie jego potencjalności, a skoro wiemy, że z zarodka powstaje człowiek, to używając tego języka powinniśmy stwierdzić, że już w naturze zarodka jest człowieczeństwo (natomiast fakt, że byt może ulec zniszczeniu ze względna czynniki zewnętrzne nie zmienia jego statusu ontycznego, prócz potwierdzenia oczywistości, że każdy realny byt poza Absolutem jest przygodny).

Jest to zresztą chyba jedyny aspekt, na który rzeczywiście warto zwrócić tu uwagę – nawet próbując ośmieszyć tradycję filozoficzną i teologiczną prof. Hołówka przypomina, że ona w ogóle istnieje. To już wiele! Kolejny krok powinien polegać na rzetelnym skupieniu się na tej tradycji, bez czego nie zrozumiemy w pełni dyskusji wokół „godności ludzkiej”, bo nie będziemy nawet wiedzieli kiedy i w jakich okolicznościach doszło do odkrycia „osoby” (faktu mimo wszystko doniosłego w historii ludzkości, choćby z tego względu, że żadna z kultur prócz naszej nie dokonała takiego „odkrycia”).

A teraz żarty na bok. Debata bioetyczna nabiera specjalnej powagi nie tylko sui generis – jest bowiem debatą na temat życia ludzkiego, lecz w szczególnym, polskim kontekście medialnym ostatnich miesięcy. Jesteśmy przecież po nieszczęsnej „sprawie Agaty”, podczas której niektóre media wyraźnie przekroczyły granice swojej misji, wkraczając w obszar rzeczywistego sprawstwa tragedii konkretnych osób. Dziedzina moralna ma zaś to do siebie, że przekraczanie pewnych granic zmienia również naszą zwykłą, ludzką wrażliwość (chyba nie pomylę się pisząc, że każdy uczciwy człowiek doświadczył tego w swoim życiu?). Po „sprawie Agaty” wrażliwość społeczna w Polsce została mocno naruszona. Okazało się bowiem, że debatę o rzeczach kontrowersyjnych, debatę, która zawsze jest domeną słowa, można przenieść na pole konkretnych czynów, które nie mają domniemanych, lecz realne konsekwencje. Innymi słowy, okazało się, nie jest ważna siła argumentu, lecz argument medialnej siły. Tymczasem w sferze moralności, zwłaszcza jeśli na szali jest (choćby i tylko prawdopodobne) życie ludzkie powinna obowiązywać jedna z zasad, na których opiera się zachodnia cywilizacja – in dubio pro reo. Gdy mamy wątpliwość, zobowiązani jesteśmy działać na korzyść oskarżonego, słabszego, bezbronnego. To zaś znaczy, że dopóki nie udowodni się wykluczając uzasadnione wątpliwości, że zarodek ludzki nie jest człowiekiem lub że nie przysługuje mu ludzka godność, dopóty każdy jest moralnie zobowiązany do powściągliwości w czynie, ponieważ stawka jest tu za wysoka (w grę wchodzi możliwość morderstwa). Ta granica została przekroczona, ponieważ okazało się, że zamiast dowodzić słowem, zaczęto wcielać wątpliwe moralnie stanowisko w czyn (a jest ono wątpliwe moralnie przez sam fakt, że po drugiej stronie sporu stoją silne racje etyczne, metafizyczne oraz teologiczne).

Podobnie rzecz ma się z debatą o in vitro. Profesor Hołówka nie dość, że nie spróbował nawet dowieść słuszności swoich poglądów, to jeszcze wprowadził debatę na bardzo wątpliwe tory strojąc sobie żarty z Magisterium Kościoła. Zdaje się, iż nikt przyzwoity nie zgodziłby się, aby dyskusję na temat antysemityzmu rozpoczynać od opowiadania dowcipów o „Żydach w komorach gazowych”. Tu zaś nie chodzi o życie jednej nacji, lecz o życie w ogóle. Kościół katolicki staje w obronie godności ludzkiej każdego człowieka „od poczęcia do naturalnej śmierci” i nawet jeśli ktoś nie podziela wiary Kościoła, wie, że manipulowanie przy godności ludzkiej prowadzić może (a w historii prowadziło) do wielkich tragedii (z utratą wolności, a nawet życia wielu ludzi włącznie). Po drugiej stronie sporu stają adwokaci indywidualnej wolności oraz pragnień „lepszego świata”, który obiecuje nam rozwój medycyny i technologii. Wolność i rozwój to są silne wartości, ale nawet skrajni liberałowie wiedzą doskonale, że wolności trzeba stawiać granice (np. prawo jest taką granicą). Debata bioetyczna z pewnością dotyczy kwestii granicznych, dlatego wymaga rzetelnej, interdyscyplinarnej dyskusji, a nie karnawałowych żartów. Mamy więc prawo żądać zarówno od uczestników tej debaty, jak również od mediów, które ją kształtują przynajmniej odrobiny powagi.

2008-12-25T00:00:00.003+01:00

Καὶ ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν

et Verbum caro factum est et habitavit in nobis

a Słowo ciałem się stało i zamieszkało między nami

Wszystkim Czytelnikom tego bloga życzę, aby te Święta stały się tym, co oznaczają - niech więc prawda o Słowie Wcielonym przenika nasze życie, pobudza umysły do szukania wiecznego i niezmiennego Logosu, rozpala serca do gorliwej pracy na tym przemijającym świecie - tak aby to, co ludzkie odpowiadało temu, co Boskie, aby to, co jest Wieczne nie zaginęło w tym, co doczesne, aby to, co widzialne, stawało się tropem Świętości, i byśmy zawsze pamiętali, że Dziecię Jezus jest Emmanulelem, Bogiem z nami, Królem Wiecznej Chwały!

W prezencie świątecznym Allegro z Kantaty Bożonarodzeniowej Daniela Pinkhama (1923-2006) oparte na słowach z Ewangelii św. Łukasza (2,14) oraz z Psalmu 99:

Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis!
Iubilate Domino omnis terra, servite Domino in laetitia.
Introite in conspectu eius in exultatione.
Scitote quoniam Dominus ipse est Deus, ipse fecit nos et non ipsi nos.

Godzinki Hardcore

2008-12-17T09:18:00.002+01:00

Przez całą Mszę miałem skrupuły. Zresztą nie pierwszy raz. Ale miarka się przebrała, muszę to napisać. Po prostu po tym, co dziś przeżyłem milczeć nie mogę! Śpiew Godzinek zajmuje nam średnio 25 minut, nie spieszymy się, bo jak słusznie piszą w starych śpiewnikach kościelnych, „wolno znaczy nabożnie”. Cóż to 25 minut wobec wieczności? – mógłby ktoś spytać. A jednak. 25 minut ciągłego śpiewu „unisono”, lecz faktycznie w interwałach nieznanych nawet pitagorejczykom mogłoby najbardziej wytrwałych doprowadzić na skraj szaleństwa. Kto śpiewa dwa razy się modli? Nie wierzę, aby tę niedorzeczność mógł wypowiedzieć św. Augustyn, a nawet jeśli to rzeczywiście był on, to przecież ma na swoje usprawiedliwienie fakt, że Florence Foster Jenkins przyszła na świat jakieś piętnaście stuleci później. Szczęść Boże, szczęść Boże. Zbliżając się do kościoła widzę tylko żółtawe płomyki ich lampionów. Potem na ciemnym tle nieoświetlonej cegły zaczynają majaczyć czarne plamy. Tak, to one. Chciało się wstać, pani Halynko? Łeetm, ja o czwartej czydzieści już wstałam. O, ja też, mąż mi mówi, że mam zegarek w głowie. W tym wieku się już nie śpi, pani Jolu. (Kobiety są z Wenus?!) Proszę przodem, pani Basiu, proszę. – I ja mam za chwilę, z nimi walczyć, za chwilę podczas śpiewu?! Ja, który ledwo obudziłem się 7 i pół minuty temu, i nie uzyskałem jeszcze zmysłowej pewności czy to sen czy jawa? I jak to się dzieje, że gdy ja ledwo doczłapię do kaplicy, żeby zapalić świece przed obrazem Matki Bożej (tzn. nie świece, tylko takie knotki olejowe w żółtym plastiku, bo do tego sprowadza się ideologia środków ubogich), to one zdążą po drodze odprawić jeszcze swoje nabożeństwa do Krzyża Świętego (w kruchcie) i do Najświętszego Sakramentu (w nawie)? Może podam lampionik, to jaśniej będzie? – Nie dziękuję, odpowiadam zmieszany, bo właśnie smarkałem profilaktycznie. Nawet św. Josemaria Escriva nie potrafił patrzeć tak protekcjonalnie jak one. Czekam na W. – z nadzieją, że mnie nie zostawi samego. Podobnie on czasem czeka na mnie. Zazwyczaj nadzieje nasze są płonne – zamiast śpiewać Najświętszej Panience wybieramy, jak poganie, rozkosze Morfeusza. Niewiastę mężną któż znajdzie? No żesz, przecież jestem jedynym mężczyzną w tej kaplicy! Może jednak W. przyjdzie? Bije zegar (nigdy nie bije sześć razy, tylko więcej, nie wiem jaka to należy liczyć?), dzwony już nie biją, bo pewnie ktoś nastraszył Księdza Proboszcza, że nie żyjemy w państwie wyznaniowym, żeby go dzwony budziły o szóstej nad ranem, skoro on oglądał filmy przyrodnicze w TV do trzeciej i teraz chce się wyspać. W. nie przychodzi, a ja już słyszę ich szemrania, że już czas, już czas, trzeba zaczynać! Niemożlywe, drwię w myślach, ale przecież nie mam złudzeń co do swojego żałosnego położenia. W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Wiem co wydarzy się teraz. Drżę, ale nie mogę ustąpić. Zaaaacznijcie wargi nasze chwaaaalić Pannę Świętą… Jak zwykle – nie dały mi nawet zaintonować incipitu: od razu weszły w złej tonacji. I zawsze w dół, zawsze nas ciągną w dół! Ja bym naprawdę bardzo chciał śpiewać z nimi, ale one nie są stałe. One nie zostają na jednym poziomie, to nie chodzi o to, że one nie wyciągają. To jest jakaś metafizyczna przekora. Dlatego nie mogę ustąpić, muszę wytrwać, choć z punktu widzenia muzykologii, te współbrzmienia nie istnieją. W innym wypadku musiałbym zacząć śpiewać kontra-basem. I tak w czwartym wersie jesteśmy już na granicy infradźwięków (nie odważę się przecież napisać: dźwięków infernalnych). Jak jest W. to robimy sobie taki tunel akustyczny pochylając się nieco do przodu, wtedy łatwiej przetrwać. Dziś byłem sam. Dlaczego kobiety zawsze ciągną nas w dół? Odpowiedź na to pytanie zostawiam teologom ciała. Mnie pozostaje tylko luźna spekulacja. Bo jak skończył najmądrzejszy król Salomon? A w ogóle, jak to było z jego matką? Dlaczego ognisty prorok Eliasz bał się tej baalitki Izebel? Co się stało z Samsonem? W jakich okolicznościach zginął Jan Chrzciciel…? Ojacie. I od czego to wszystko się zaczęło?! Lecz nagle wszystko staje się jasne. Co prawda zaledwie kierunek naszego śpiewu jest zgodny, a harmonia panuje tylko w ciszy po ostatnim amen. A jednak – śpiewamy Godzinki o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Mortal combat w śpiewie to tylko trop grzechu pierworodnego i tego, co po nim nastąpiło, tej totalnej katastrofy, jak często wyrażał się Tolkien. Jest jednak światło w tej grudniowej ciemności. Jest Nowa Ewa, która zamiast Non serviam! mówi Fiat mihi secundum verbum tuum! Tak że w pewnym bardzo konkretnym momencie historii na tym upadłym świecie zapanowała totalna harmonia (a Kościół do dziś wyśpiewuje ją w Magnificat).

Po Godzinkach Msza roratnia. Msza biała, nie fioletowa, Msza z Chwała na wysokości. A ja całą Mszę i tak miałem skrupuły. Tymczasem Opatrzność złagodziła nieco moje męczarnie, bo organista zaspał. Trochę plastiku mniej, środki ubogie. Usiadłem w jednej ławce z panią, którą najbardziej w duchu oskarżam podczas śpiewu. Takie ćwiczenie adwentowe: uśmiechnę się podczas znaku pokoju (tego kuriozalnego momentu zreformowanej Mszy). Oczywiście rywalizację miłości przegrałem tak samo jak zapasy wokalne. Jej gestykulacja, mina i w ogóle całość ruchów, która bezsprzecznie wskazywała na co najmniej dwunasty stopień pokory, wbiła mnie w takie osłupienie, że ledwo kiwnąłem głową. Tego jednak za wiele! Na koniec Ksiądz Proboszcz zaintonował Z dawna Polski Tyś Królową. Moja sąsiadka ciągnęła konsekwentnie: swe królestwo weź w pod rękę, ale ja zatrzymałem się na tym jakże niejednoznacznym i wątpliwym teologicznie wersecie: niewytrwałym skracaj mękę. Z pewnością należę do niewytrwałych. Na szczęście czasoprzestrzeń liturgiczna wprowadza nas w strefę Wielkich Antyfon, a to najpewniejszy znak, że Boże Narodzenie tuż, tuż. Uff. Dziś śpiewamy O Sapientia (tzn. ja dośpiewuję sobie w głowie to, czego zabrakło na Mszy).

A na koniec: Allez, les filles!

If women could be fair...

2008-12-05T15:19:00.009+01:00

Idę za ciosem muzycznych wątków świeckich, które przewinęły się przez ostatni wpis. Tym razem nie radomszczyzna, lecz angielski renesans. Muzyka Williama Byrda do wiersza Edwarda de Vere'a, 17. hrabiego Oxfordu (m.in. zasłużonego artysty dworskiego - uchodził za jednego z autorów dramatów Szekspira, ale niestety człowieka niestabilnego religijnie, mocno "uwikłanego"). Śpiewa (nie wiem, co na to eldridżowcy...) Christopher Wilson.

If women could be faire & never fond,or that their beautie might continue still:I would not mervaile though they made men bond,by service long, to purchase their good will.But when I see, how frail these cretures are:I laugh, that men forget themselves so far.
To marke what choise they make, and how they change,how leving best the worst they chose out stil:And how like haggards wilde, about they range,Skorning after reason to follow will.Who would not shake such bussards from the fist,& let them flie (faire fooles) which way they list.
Yet for our sport, wee fawne and flatter both,To passe the time, when nothing else can please:And traine them on to yeeld by subtill oath,The sweet content, that gives such humour ease.And then wee say, when wee their follies trie,To play with fooles, Oh what a foole was I!
:-)

Piękna jak księżyc

2008-12-01T23:01:00.011+01:00

To nie był najlepszy dzień, pamiętam dobrze. Ledwo zwlokłem się z łóżka, wciąż jeszcze nie do końca zdrowy. W ogóle to był jeden z tych dni, kiedy człowiek otwierając oczy wzdycha "Ech, Panie Boże, a jednak się obudziłem". Pokasłując, jak ojciec Anatol na swojej Wyspie, zebrałem się w miarę sprawnie do wyjścia. "Boże, bądź miłościw". Musiałem jechać na miasto, droga na około pół godziny - cały czas dany na socjalizację. Idąc do autobusu usiłowałem sobie przypomnieć radomski wariant melodii "kto kochania nie zna, u Boga szczęśliwy, nockę ma spokojną, dzionek nie tęskliwy", którą usłyszałem parę dni wcześniej. Niestety melodia się gdzieś ulotniła, tylko refren pozostał obijając się między os frontale a os occipitale pękającej od kaszlu czaszki. Wiwisekcję pamięci przerwał tamten chłopak wracający z nocnej zmiany. Przeklinał rytmicznie, zgodnie ze sztuką poetycką, krzycząc do słuchawki telefonu. Chodziło o to, że "wyprdolili" Józia, nie uwierzysz, za nad-u-ży-wa-nie alkoholu na stanowisku pracy. Uśmiechnąłem się do tego "nadużywania" (założyłem bowiem, że Józio nie był testerem w Polmosie). Rozmowa szła dalej zgodnie z wszelkim prawdopodobieństwem i koniecznością, aby jej akcja nagle załamała się w momencie kontrowersji kalendarzowo-liturgicznej. Oczywiście jej bohater nie mógł sobie zdawać sprawy z natury tej kontrowersji, ponieważ czynił zadość hamartii, kanonowi zaślepienia, dzięki któremu sztuka poetycka mogła się spełnić. (Tak, ten Wilde'owski klimat dobrze oddawał wtedy mój nastrój. Życie naśladuje sztukę, bo sztuka jest dla sztuki. - Niezdarna proteza założona w ramach autobusowego formatowania smutku). Chwilowo więc chłopak zapomniał o swej hybris, odkładając na bok wolę mocy na "ka", na "pe" i na "cha" wraz z całą pychą i jej mimesis gniewu spoczywającą w zbitkach "rrrwww", "rdl", czy "uj!". Z pantałyku zbiły go jakieś tajemnicze "ostatki", przed - aaa! - "wielkim postem". Komizm ustąpił tragiczności, bo przez tę podsłuchaną rozmowę pomyłek, znów stanęły mi przed oczami "ostatki-Andrzejki", które tamtego roku miały już tylko boleć. No, ale zawsze można nadużyć. Jak Józio, rzecz jasna. Z całą świadomością brnięcia w absurd zacząłem budować teorię samousprawiedliwienia. Sarmaci, dandysi, po prostu Polacy. Nawet nie musiałem uciekać się do tego wyświechtanego patosu. Przypomniały mi się słowa M. - jak tłumaczył Amerykanom istotę polskiej biesiady. Że polega na samowyniszczaniu. Polak pije, śpiewa i gada (apud Polonos nunquam sine clamore et strepitu gaudia fiunt, śmiał się kiedyś Bobkowski naśladując Cezara), choć następnego dnia praca, obowiązki. Ale Polak się wyniszczy, noc zarwie, kaca se fundnie, bo igra z życiem, za bary się z nim bierze (?!). Ponieważ zaś następnego dnia wypadała pierwsza niedziela Adwentu, dostałem zaproszenie na fiestę pt. "Mamy dość smutnych Adwentów! Niech żyje radosne oczekiwanie!". Odpisałem, że spróbuję przyjechać, choć nie spełniam kryteriów zaproszenia. Byłem jednak mile widziany, nawet jeśli wolę "smutne Adwenty". Katolicy są wyćwiczeni w subtelnościach duchowych, więc gdy się nawzajem gnoją, też robią to subtelnie. Ja nawet lubię ten sport. Na przykład ktoś ci zrobi dekonstrukcję życia, najlepiej używając terminologii z tradycyjnych podręczników teologii moralnej, kończąc tyradę współczującym uśmiechem i solenną deklaracją: "ale pamiętaj, wiedz, że będę się za ciebie modlić". To działa też w drugą stronę, gdy po krótkiej rozmowie o tzw. pogodzie natchniony słuchacz skonkluduje, "no, to możesz się teraz za mnie pomodlić". Dziękuję, brada. Jednak moimi ulubionymi scenkami z cyklu "jedni drugich brzemiona noście" są przypadkowe, uliczne spotkania starych kumpli. Co mówię, mężów Bożych! Gdy tylko, przyparty do muru, wyznasz mu, że - dajmy na to - "nie no, ogólnie dobrze, tylko właśnie wczoraj narzeczona mi napisała, że jej się znudziło, więc ona odchodzi" (bo starych, dobrych kolegów - i jest to fakt, który w sposób wystarczający obala filozofię Hume'a - spotyka się zawsze po jakimś życiowym kataklizmie), bez pudła usłyszysz apologię małżeństwa, kolega klepnie cię po ramieniu, puści oczko, i zawieszając nieco głos wypowie sakramentalne "polecamm, polecammm". Pauza (a ty robisz wszystko, żeby jednak przed oczami nie pozostało ci wyobrażenie kolegi, będącego w trakcie polecanych wydarzeń) i po chwili "no to graba, żona czeka! Będę się za ciebie modlić". Ja to naprawdę lubię, bo uważam, że Pan Bóg ma poczucie humoru i zsyła nam braci w wierze, abyśmy nie zapadli się w otchłani smutku. Właśnie, smutek. Miałem przecież na myśli, że "nie spełaniam wymagań", bo sam jestem smutny, a nie że lubię "smutne Adwenty". Swoją drogą, nie słyszałem ani o świętym Tristanie, ani o świętym Dionizosie - domniemanych patronach skłóconych chrześcijańkich denominacji w wersjach "Hallelujah! Welcome to Ibiza :-) " i "Oh God, we are doomed :-( ". Pomyślałem wtedy, że dla mnie Adwent nie jest ani smutny, ani wesoły - Adwent jest niewyspany. Przecież już zadzwoniła do mnie Pani Jola, koordynatorka miliona akcji parafialnych. Boję się spojrzeń i głosów koordynatorek akcji parafialnych. Poczciwe spojrzenie, które zawsze budzi wątpliwość, czy przypadkiem Pani Jola nie wie o mnie czegoś, czego ja sam nie wiem. Głos cichy i nazbyt powolny. Głos, który rozkazał mojemu kaszlowi, aby ustąpił, bo "liczymy na pana, jak co roku. Szczęść Boże!". Który to był już rok z rzędu, kiedy mieliśmy śpiewać Godzinki o szóstej rano, przed Roratami, śpiewać Matce Bożej, która "piękna jak w pełni księżyc świeci człowiekowi"? Pulchra ut luna, electa ut sol. To jest dobrze powiedziane, że "świeci". Noce są najdłuższe, poranki najzimniejsze. I właśnie w ten najgorszy, grudniowy czas Polacy wstają i biegną śpiewać godzinki. Ja miałem wtedy w głowie ciągle to "wyniszczanie się", o którym mówił M., ale W. zauważył, że to nie o to chodzi - my się stawiamy temu światu, to jest manifest, że się nie damy - właśnie, gdy jest najgorzej. Gdy "grzechem Adama ludzie uwikłani" kombinują jak na skróty osiągnąć zbawienie (mmm, polecam, polecam!), gdy rzuciła cię dziewczyna - i pewnie nadużywa teraz z Józiem, a co!, gdy na dworze mróz i nawet głos Pani Joli jest chłodny, gdy świat pogrążony w pysze i zaślepieniu dalej tka swą tragedię... Gdy to się dzieje, my wstajemy po 4 godzinach snu, żeby śpiewać Matce Bożej. Terribilis ut castrorum acies ordinata, wylicza Pieśń nad Pieśniami. "W szyku obóz silny", buczymy co rok z W. w ciemnej kaplicy, "bądź chrześcijan ucieczką i port nieomylny", zaspani i zachrypnięci. Kto kochania nie zna, nockę ma spokojną, dzionek nie tęskliwy... Zapomniałem już o tamtym smutku. Lecz nie dlatego, że Adwent to fiesta. Adventus znaczy "przyjście".

"Oto czynię wszystko nowe."

Kolacje z Ojcami, odc. 7: „Żyj w celi, bracie”

2008-10-09T02:58:00.005+02:00

Są takie dni, że kolację trzeba zjeść w McZłonaldzie. Tzn. wiadomo, że jest to ukłon w kierunku pewnej części publiczności. Pamiętam jak kiedyś będąc w podróży towarzyszyłem pewnemu radykalnemu konserwatyście (to chyba był jednak davilański reakcjonista), który kategorycznie odmówił posilenia się w Mac'u, mimo duchowego wsparcia pozostałej części załogi. Na szczęście hot-dog na BP okazał się koszer, nie do końca dziś wiem dlaczego. Pewnie dlatego, że nie śledziłem, które lobby wspiera brytyjskie petroleum, choć niestety już wiem, że Mac wspiera nie tych co trzeba, za to tych, których opłaca się wspierać. Ale to w ogóle jest tak, że nie ma symetrii w świecie. Człowiek by chciał inaczej, gdzie indziej, a w końcu je w McZłonaldzie. Zawsze próbuje się to jakoś złagodzić. Ja na przykład zamawiam sałatkę zamiast frytek. I nie chodzi tu o walory smakowe, czy nawet konsystencję (wszystko sprowadza się do sosu – frytki to keczup, sałatka – vinaigrette, duża kanapka – to coś żółtego w środku; odejmijcie sosy i zostanie jakaś apejroniczna materia). Tu chodzi o widelec. Do sałatki dają widelec. W tej sytuacji sztuciec staje się ostatnim bastionem cywilizacji łacińskiej, która upada, gdy ludzie zaczynają jeść palcami. Trudno mi się z tym nie zgodzić, jest coś zwierzęcego w postawie człowieka, który je hamburgera. Tak samo jak trudno mi się nie zgodzić, że uzdrowienie świata mogłoby się rozpocząć od społecznej kampanii pt. „smash your TV set!”. Zwłaszcza, że obie diagnozy pochodzą od zasłużonego uczonego, który stał się w rękach Opatrzności realnym narzędziem odnowy benedyktynów w Stanach. W każdym razie widelec (ostatecznie widelec jest równie dobrym pretekstem dla Requiescat! albo Retribuere za prof. Johna Seniora, co każdy inny). Kolejny czynnik łagodzący niestosowność fastfoodowego hic et nunc, to możliwość lektury. (W niektórych kręgach radzą nawet, żeby zawsze robić jeszcze coś innego, gdy się je, w celu zapomnienia o fizjologicznej konieczności tego wydarzenia. Czymś najgorszym jest wtedy rozmowa o kuchni, tak zwane „o jedzeniu przy jedzeniu”. Poza tym to ogólnie jest trochę nie na miejscu, że ludzie mają ciała. Chyba, że są to ciała Sykstyny, o tym rozmawiać można, a nawet należy). Niestety w McZłonaldzie lektura nie najlepszego sortu. Ale „nie ma tego złego”… W gazecie czytam, że nawet nauka już udowodniła, że nie ma symetrii w świecie. Na początku była, a potem Big Bang i się rozeszło. Ojcowie Kapadoccy wiedzieli to kilkanaście wieków przed Japończykami, więc tutaj też jest jakaś dysproporcja, bo Ojcom nikt nie przyznał Nobla. To w pewnym sensie sytuuje ich w podobnej sytuacji jak polskiego astrofizyka (był kiedyś taki dowcip o człowieku, który wylądował w nocy nie do końca „świadomy” i patrząc w niebo wyliczał – Mały Wóz… Duży Wóz… O – radiowóz!”; jak się czyta gazety, to takie „dowcipy” przestają być śmieszne). Ale tylko w pewnym sensie, bo w końcu wiadomo, że nie o Nobla chodziło w tym artykule. Tak jak w tamtym o 25-leciu innego Nobla. W sumie to ciekawe, bo mówią, że tu chodzi o demokrację i personalistyczną obronę zasłużonych ludzi przed nienawistnikami, a przekaz „dla młodzieży” jest jasny: „zdrada popłaca”. No, ale nie ma symetrii, nawet Japończycy to udowodnili. Właśnie tak sobie myślałem przeglądając prasę w McZłonaldzie i jedząc swoje sosy z czymśtam (w zestawie oszczędzasz). Wtedy uświadomiłem sobie, że przy stoliku obok toczy się interesująca rozmowa. To właśnie była jedna z tych sytuacji, o których jak się opowiada znajomym, to się mówi „wiecie, nie chciałem podsłuchiwać, ale nie miałem wyboru, bo oni za głośno mówili”. Tylko że ja chciałem słuchać, a poza tym „nie ma tego złego”. Bo przecież nadarzyła się okazja, by doświadczyć magii minionych epok. Po Konstantynopolu nawet przekupki na targu rozmawiały o Trójcy św. (targ to był w IV w. taki Internet). Tu co prawda nie przekupki, tylko zwykłe dziewczyny, i nie o Trójcy, tylko o „szóstym paragrafie”, ale entourage bazarowy, więc zawsze coś. Dziewczyny, seks, konspira. Nie trzeba być Johnem Eldredgem, żeby wiedzieć, że to działa na najedzonych facetów. A dialog moich sąsiadek, aż się prosił. Pierwsza z nich właśnie się zaręczyła. – To znaczy on nie zapytał się czy zostanę jego żoną, tylko takie tam, wiesz, że nie może beze mnie żyć, i w ogóle. – Ehe. Może źle słyszałem, ale tu nie zauważyłem zbyt wielu emocji. Pojawiły się dopiero po chwili, gdy zaręczona wyznała, że nienajlepiej się czuje z tym ciągłym mówieniem na spowiedzi, że „obiecuje poprawę”, choć wie, że i tak niedługo „będzie to samo”. Jej koleżanka mówiła tak cicho, że już na pewno źle słyszałem, ale z kontekstu wynikało, że konsekwentnie wcielała się w rolę advocatusa diaboli, ponieważ zaraz dotarło do mnie oburzone: – No co ty! Przecież zawsze mówisz te formułki na spowiedzi. Nie da się tego obejść! Tamta znowu coś pod nosem. – No nie wiem, ja czuję się po prostu jak bym oszukiwała, wiesz, obiecujesz komuś coś, robisz coś innego. To jest fatalne. Aniołowie Stróżowie czuwali, bo jak rozmowa zaczęła dryfować w kierunku szczegółów sakramentalnej techniki (jak co trzeba nazywać itd.), to panienki sobie przypomniały, że zaraz mają autobus, więc na szczęście „nie byłem zmuszony” słuchać katalogu ich grzechów (– Ehe). Zerwały się i trochę zafrasowane, ale też tak po prostu pogodne, jak to polskie dziewczyny, pobiegły w kierunku przystanku. Ja zostałem sam. Z widelcem i zgagą. Cóż, „zdrada popłaca”, „nie ma tego złego”, „są takie dni, że trzeba …” Po Big Bangu grzechu pierworodnego wszyscy jesteśmy hipokrytami. Nie ma symetrii między tym, co by się chciało, a tym co jest. Środa wieczór, cóż, McZłonald czy BP? A jednak w tym wszystkim jest coś, co sprawia, że życie w ostatecznym rozrachunku staje się czymś więcej niż wybór między hamburgerem a hot-dogiem. Coś, co w świecie bez symetrii jest źródłem pokoju nie z tego świata. To coś, to formułki. „Obiecuję poprawę i proszę cię, ojcze, o rozgrzeszenie”. Formułki, od których próbowały uwolnić nas kohorty personalistów, obrońców godności. Formułki, które kryją coś bardziej niewidzialnego niż protony w CERNie, choć nie trzeba być Japończykiem, żeby je zrozumieć. Panny z fastfooda nie pamiętają katechizmowych warunków dobrej spowiedzi (stąd ich cała rozmowa), ale – przynajmniej jedną z nich – ratuje wierność tym kilku słowom, albo po prostu: Słowu. Wiadomo, procreatio i remedium concupiscentiae brzmi nieco gorzej niż „miłość, co prowadzi małżonków do dobrowolnego wzajemnego oddawania się sobie, które wyraża się w czułych uczuciach i aktach oraz przenika całe ich życie”, na co często zwraca uwagę o. Hiacynt Kukaracza, jezuita. W ogóle mówienie o rodzeniu dzieci i „pożądliwości” jest trochę nie na miejscu, gdy można rozumnie mówić o szczęściu i „szansie spotkania”. A gdy coś nie daje mi szczęścia, to jest „złe” i należy się od tego uwolnić. Bo formułki można zmieniać, a najlepiej się ich pozbyć, ponieważ, jak udowodnili japońscy naukowcy, w świecie nie ma symetrii. Zbawienie instant i żarcie w fastfoodzie. Mały Wóz, Duży Wóz… Ile warte jest takie szczęście? Tyle co hot-dog, gorący seks wczorajszej nocy, czy ta gazeta z McZłonalda? Kto ma, temu będzie dodane, i nadmiar mieć będzie; kto zaś nie ma, temu zabiorą również to, co ma. Normalnie jak „amen” w pacierzu (bo przecież nie „jak w banku”, he he).

Ps. Formułki. I widelce.

+++

Ktoś mówił do abba Arseniusza: „Dręczą mnie moje myśli i mówią mi, że nie jestem zdolny do postu ani do pracy, więc żebym przynajmniej poszedł opiekować się chorymi, bo i to także jest miłość”. A starzec rozpoznał podszepty diabła i tak odpowiedział: „Wracaj i jedz, pij, śpij, żadnej pracy nie wykonuj – tylko się z celi nie oddalaj”. Bo wiedział, że to wytrwanie w celi doprowadza mnicha do doskonałości.

Ch39 niebawem w sprzedaży!

2008-09-27T18:24:00.007+02:00

Niebawem w Empikach pojawi się kolejny, 39. numer "Christianitas". A w nim m.in. (TRAILER):

„System chaosu”. Gdy jedni narzekają na pogłębiający się chaos, a drudzy obawiają się przerostów systemu, wcale nie musi być tak, że tylko jedni mają rację. Dawno już nie żyjemy w świecie, w którym „porządek” i „nieporządek” były dobrymi opisami podstawowej konfrontacji społecznej i ideowej. Tak było w XVIII i XIX wieku, gdy „partia porządku” broniła Christianitas, a „partia zmiany” odpalała kolejne rewolucje przeciw niej skierowane. Jednak dzisiaj „porządek” i „nieporządek”, chaos i system – to często jedynie nazwy różnych stanów skupienia, dlatego zamiast wyrzekać raz jeszcze na „burzenie ładu”, postanowiliśmy skupić się w tym numerze właśnie na rozmaitych przejawach normalizowania i porządkowania tego, co kiedyś było głównie rozkładem i dewastacją cywilizacji tradycyjnej.

Zwróciliśmy więc uwagę na dokonywaną stopniowo i w różnych obszarach naszego życia systematyzację chaosu: próby teoretycznego uprawomocnienia pewnych ekstrawaganckich projektów prawnych (tekst Tomasza Terlikowskiego, który uzupełniamy obszernym dossier bioetycznych wypowiedzi Magisterium Kościoła), kształtowanie się obyczaju zatomizowanych społeczności (wciągająca analiza Pawła Milcarka współczesnych "odruchów warunkowych") albo odwracanie znaczeń w narracjach kultury masowej (mój obszerny tekst "mitoanalityczny": Arystoteles w Hollywood, kartezjańskie transgresje, Wanted z Angeliną Jolie i wiele, wiele innych treści...).

Ponadto w stałych rubrykach przedstawiamy m.in. wieloaspektową analizę profesora Jamesa Hitchcocka posoborywach zmian w liturgii, uwzględniającą również przemiany na tle kulturowym i filozoficznym. W dziale monastycznym prezentujemy m.in. esej o „tajemnicy mnichów” zmarłego niedawno Dom Gérard Calvet. W części historycznej Grzegorz Kucharczyk przypomina postać Zygmunta Balickiego, działacza ruchu narodowego, w stulecie urodzin.

Wśród komentarzy bieżących Marek Jurek komentuje wybory na Podkarpaciu, a Paweł Milcarek wizytę Papieża w Sydney.

Ponadto mój felieton Dialektyka heroizmu, w którym m.in. analizuję poglądy T. Polaka aka Węcławskiego oraz dyskusję wokół "konserwatyzmu" Bielik-Robson, Krasowskiego i Szułdrzyńskiego, i oczywiście kolejny "magisterialny" tekst Pawła Milcarka Integryzm i integralność porządkujący pojęcia wokół "tradycjonalizmu" (lektura obowiązkowa - nie tylko -dla wszystkich traditimowców i innych tradziuchów :)).

Zapraszam do lektury!

Wakacje mijają, Ojcowie trwają. "Charyzmatycy" (odc. 5 & 6)

2008-09-18T00:21:00.016+02:00

Ponieważ tradycyjnie we wrześniu mamy już zimę, przypomniała mi się pewna karnawałowa "przygoda". Otóż dostałem kiedyś zaproszenie na bal organizowany przez pewną wspólnotę. Znałem tę wspólnotę z "autopsji", więc w drodze opowiadałem mojej towarzyszce różne anegdotki, żeby przygotować ją na ewentualne wydarzenia. Od słowa do słowa zaczęliśmy dyskutować o wartości tradycyjnych form pobożności, łacińskich modlitw, tych wszystkich czynności, które tworzyły niegdyś tkankę sacrum (ee, to o czym rozmawiają tradsi na randkach...?). Rozmowa urwała się niedokończona, dojechaliśmy. Właśnie wtedy nastąpiło "oficjalne" rozpoczęcie imprezy. W oczach znajomej dostrzegłem rosnące przerażenie. Teoretycznie nie powinienem był nic ujrzeć, ponieważ "zamknij oczy, jeśli się wstydzisz, nie bój się tańczyć dla Pana" rozbrzmiewał dobrze mi znany, protekcjonalny głos animatorki-aktywistki. Ale to było tylko preludium - za chwilę, co nawet mnie zaskoczyło, miało nastąpić sążniste terapeutyczne uzasadnienie całego przedsięwzięcia (animatorka najwyraźniej była świeżo po jakimś kursie antropologii filozoficznej na studiach). Nie narzekajcie, św. Tomasz jest nadal aktualny: "Człowiek jest istotą psychofizyczną, a nawet psychofizyczno-duchową". Z tej przesłanki wynikało (dość zawile), że chrześcijanin nie tylko może, ale nawet powinien modlić się rokendrolowymi wygibasami. Było to tak karkołomne jak uzasadnianie przez Kartezjusza, że świat materialny najprawdopodobniej istnieje, ponieważ mamy w naszych głowach ideę Boga... W każdym razie nie wypadało wyjść, choć spoczął na mnie ciężar odpowiedzialności, bo wyczułem, że moja koleżanka przekroczy niebawem jakiś duchowy Rubikon. "Po prostu odmawiaj Różaniec", powiedziałem dając jej moją fontgombijską koronkę - dobrą na każdą okazję. Sam włączyłem się w śpiew protestanckich piosenek (zaadoptowanych na potrzeby tego ruchu) wymyślając po cichu 2, 3 i 4-ty głos, trochę dla odwrócnia własnej uwagi, ale zasadniczo z intencją modlitewną - ostatecznie to nie był przecież "bal przebierańców". Tymczasem ta całkiem nieźle zaaranżowana "modlitwa spontaniczna" trwała już ze dwa kwadranse, lecz wciąż nie było widać końca. A przecież mógł po prostu wyjść na środek ksiądz, odmówić "Ojcze nasz" i pobłogosławić zgromadzonych (jak to było na poprzednim balu, który odwiedziliśmy). Zawsze mógł dorzucić jeszcze parę słów dla co bardziej radykalnych skrupulantów o "grzechach karnawału" i pocieszyć informacją o niechybnie zbliżającym się Wielkim Poście. "Cokolwiek śpiewam, śpiewam Panu memu", jak zaintonował pewien warszawski organista, który zaspał na psalm responsoryjny... Niestety, apogeum miało dopiero nadejść. Gdy wszystkie uzasadnienia zostały przekazane zgromadzonym, gdy wszyscy już na pewno jasno i wyraźnie zrozumieli dlaczego tak naprawdę tu przyszli, gdy byli faktycznie gotowi, nastąpiła osateczna próba. "Muzyczni" zaczęli grać murzyńską piosenkę, w której takt wspólnota rozpoczęła szaleńczy taniec z wyciągniętymi rękami. "Dlaczego tak jest, że po likwidacji łaciny, żeby wszystko było bardziej zrozumiałe, Polacy muszą się modlić w suahili?", siliłem się na stoicką kontemplację znaku czasu. Ale cóż, jedno doświadczenie lepsze niż tysiąc słów. "I właśnie dlatego - nachyliłem się do koleżanki - dobrze jest uczyć się łacińskich modlitw", podsumowałem naszą samochodową dyskusję patrząc znad okularów. "Gdy usunie się sacrum z liturgii, to potem jakoś wszystko trzeba na siłę sakralizować", przemknęło mi przez myśl. "Sakralizować?!" Ale nie domyśłiłem tej myśli, ponieważ raz dwa trzy, pięć sześć siedem, obrót, salsa. Potem twist, tango, cza cza...Przetańczyliśmy całą noc i chyba byliśmy nawet królami parkietu. Może to "moc" różańca z Fontgombault? A może po prostu... naturalna skłonność do tańca?

A co do charyzmatyków...

Pewien brat przyszedł pod celę abba Arseniusza w Sketis i zajrzał przez drzwi; i zobaczył starca jakby całego w ogniu, a brat ów był godzien to oglądać. I gdy zapukał, starzec wyszedł, a widząc zdumienie na twarzy brata, zapytał go: "Od dawna pukasz? Czyś może co widział?" On odpowiedział: "Nie". Starzec porozmawiał z nim i pożegnał go.

Bracia poszli do abba Antoniego i pytali go o pewne zdanie z Księgi Kapłańskiej. Starzec wyszedł więc na pustynię, ale abba Ammonas skradał się za nim, bo znał już jego zwyczaje. Starzec gdy odszedł daleko stanął do modlitwy i wołał wielkim głosem: "Boże przyślij Mojżesza i niech mi to zdanie wyjaśni". I dał się słyszeć głos mówiący do niego.

+++

Wakacje z Ojcami, odc. 4: "I gotta feellin" (czyli Osiołek Ciotki Klotki)

2008-07-12T00:08:00.004+02:00

Każdy spotkał w swoim życiu ciotkę, babkę, albo po prostu jakąś kobietę, które coś łączy: są zawsze gotowe do pomocy. I jeszcze jedno: mają przeczucie. Nie, nie mówię tu o tzw. "kobiecej intuicji", czy empatii, które są jakąś wypadkową doświadczenia i wrażliwości na poziomie - powiedzmy - "przedwiedzy", tego, co nie zostało jeszcze nazwane w procesie dyskursywnym, co jednak jest naturalne i użyteczne w codziennym życiu. Wymieniłem zaś kobiety, bo statystycznie częściej dotyka je ten stan. Empiria zgodna jest tu z biblijnym opisem stworzenia - zanim Pan Bóg wyprowadził Ewę z żebra Adama, przyprowadził do mężczyzny wszystkie stworzenia, aby to on je ponazywał. Jakby mężczyzna naturalnie predestynowany był do "nazywania", a kobieta do "przeżywania".

Chodzi mi raczej o ten skorumpowany stan, w którym przeczucie przejmuje całkowitą kontrolę nie tylko nad życiem nieszczęsnej niewiasty, ale również dotyka jej otoczenie. Zawsze znajdzie się jakiś powód, jakieś "coś". Można jej przedstawić tonę kontr-sylogizmów, że nie, myli się ciocia. Niestety terroryzm przeczucia wyciąga swoją ostateczną broń nieodpartej tautologii "nie, bo nie", "no bo tak", a w ostateczności przybiera kształt - jak na (sokratejską) ironię - "uczonej niewiedzy" a rebours: "nie wiem, ale... (i tak swoje wiem)". Na tym nie koniec - ileż to razy przychodzi nam w zdumieniu wysłuchiwać tryumfalnego "a nie mówiłam?!". Tak, przeczucia się sprawdzają. A gdy rozum śpi... Po prawdzie dotyka to też czasem (choć znacznie rzadziej) mężczyzn, u których naturalna zdolność dyskursywnej argumentacji zostaje przyćmiona przez przerośniętą (skoro musi "pokonać" naturalną skłonność) intuicję. Mężczyzna taki jest gwałtowny i bardzo żarliwy w mowie. Typ wizjonera. Wyparta dyskursywność dochodzi jednak do głosu w sprawności retorycznej. Oto ktoś na kształt Tolkienowskiego Sarumana - "czarnoksiężnik", który gładkim słowem jest w stanie przekonać każdego do najbardziej nawet absurdalnej wizji, jeśli tylko... ktoś zacznie go słuchać. (Typem analogicznego spustoszenia jest kobieta obdarzona wysoką inteligencją, która jednak "naturalnie" kieruje się ślepą lub podsycaną emocją - sprawne rozumowania, które na odbiorcach robią wrażenie rzetelnych i chłodnych, faktycznie są tylko na usługach jakiegoś nieokiełznanego uczucia).
Ojcowie pustyni, którzy nie mieli do czynienia z ciotkami-terrorystkami, doświadczali tych problemów na własnej skórze. Mówi bowiem Pismo: "dajesz mi poznać wszystkie drogi życia". Ale kto ma "Pana zawsze przed oczami", ten potrafi odpowiednie dać rzeczy słowo.

Odc. 4 "I gotta feellin"

Jacyś bracia przyszli do abba Antoniego, aby mu opowiedzieć o swoich widzeniach i dowiedzieć się od niego, czy są prawdziwe, czy też pochodzą od złych duchów. A mieli ze sobą osła, i ten im w drodze zdechł. Kiedy więc przyszli do starca, on pierwszy odezwał się do nich. "Jakże to osiołek padł wam w drodze?" Oni na to: "A skąd wiesz, abba?" On zaś rzekł im: "Złe duchy mi powiedziały". Odrzekli bracia: "Myśmy właśnie przyszli, żeby się ciebie poradzić w tej sprawie: bo miewamy widzenia, i często się sprawdzają, więc żeby nas szatan nie oszukiwał". I starzec przekonał ich na przykładzie sprawy z osłem, że te widzenia są od złych duchów.

Wakacje z Ojcami, odc. 3 "Do Spa - tylko z Pafnucym!"

2008-07-10T23:16:00.009+02:00

Jest kilka takich psalmów, które oburzają zniewieściałych "dialogistów" jednocześnie niezmiernie ekscytując zaaferowanych "katoli". Tak się składa, że są to często również psalmy, które ze względu na "trudności psychologiczne", "otwartość" albo inne "znaki czasu" zostały usunięte w zreformowanym brewiarzu. Jednym z nich jest psalm 13 (w nowej notacji 14 - ten akurat ostał się w liturgii) zaczynający się od słów "Mówi głupi w sercu swoim: nie ma Boga". W polskim przekładzie Biblii Tysiąclecia pierwsze wersy wyglądają następująco:

Mówi głupi w sercu swoim: "Nie ma Boga".
Zepsuci są, ohydne rzeczy popełniają,
nie ma nikogo, kto by czynił dobrze.

Dialogista gotów przeprosić, "no, nie wypada" i szybko, z pewną dozą ostentacyjnego zniesmaczenia, przejść do newralgicznych zagadnień krytyki biblijnej - wszak "nie wiadomo, czy król Dawid faktycznie istniał, a naaawet jeśli istniał", itd. Poczciwy katol zaś widzi czarno na białym - wszyscy ateiści to idioci, bach, mamy was!
Psalm faktycznie jest w całości lamentem Dawida nad zepsuciem, ale zawiera w sobie pewną nieścisłość: oto raz przeciwstawia się losy "biedaka" i całego narodu Bożego tym, "którzy nie wzywają Boga" i "lud mój pożerają", z kolei innym razem przeciwstawia się po prostu Pana Boga ludziom, którzy "wszyscy razem zbłądzili", bo "nie ma ani jednego kto by czynił dobrze". To zaś niedopowiedzenie powoduje, że psalm mówi jednocześnie o wymiarze eklezjalnym i indywidualnym, które są nierozerwalne w planie zbawienia (nie można się zbawić poza ludem Bożym, ale nie wystarczy w nim być, żeby podobać się Panu Bogu).
Wróćmy jednak do naszych dialogistów i katoli. Jeśli przeczyta się ten psalm ciągiem, najlepiej w przekładzie św. Hieronima - a więc bez znaków edycyjnych, to wychodzi to tak (pierwszy wers):

dixit insipiens in corde suo non est deus corrupti sunt et abominabiles facti sunt in studiis suis non est qui faciat bonum non est usque ad unum...

I wtedy można się zastanowić, czy nie odczytać tych słów w ten sposób (zwracam uwagę na cudzysłów):

Mówi głupiec w sercu swoim: "Nie ma Boga! Zepsuci są i stali się obrzydliwi w swoich wysiłkach, nie ma nikogo, kto czyniłby dobro, nie ma ani jednego!"

zwłaszcza, że następny werset wprowadzając niejako przeciwwagę dla słów głupca, mówi o Panu Bogu, który patrzy na synów ludzkich, ut videat si est intellegens (aut) requirens Deum - aby przekonać się, czy jest wśród nich rozumny szukający Boga. Zasadą głupoty jest tu bowiem niedostrzeganie Boga. Ale, zauważmy od razu, nie trzeba być przecież specjalnie mądrym, żeby dostrzegać Go, gdy jest (gdyby był) widoczny. Próbą mądrości dla ludzi jest dostrzec Go, gdy zewsząd jawi się zło. Oto jeden werset psalmu wyraża dramat moralistów wszystkich czasów - unde malum?! - mędrcem nie jest ten, kto oburza się widząc zło, lecz ten, kto mimo powszechnego zła potrafi odnaleźć Boga, a więc również dobro, sens i pokój. Dlatego inny psalm dodaje, że "początkiem mądrości jest bojaźń Boża", czyli synowskie chodzenie w nieustannej obecności Bożej. Za czasów Dawida nie było ateistów sensu stricto, i trudno sądzić, żeby król-poeta myślał w kategoriach resentymentu frustrata. Jednak nie znaczy to automatycznie, że skoro żył właśnie wtedy, z konieczności należy patrzeć na jego słowa przez pryzmat obłudnej elegancji, która nie pozwala nazywać rzeczy po imieniu. Poprzeczkę mądrości postawiono w zasięgu ręki - choć nie dosięgają jej ani demaskatorzy zła, ani ci, co udają, że go nie ma.

Na koniec zaś - dla wątpiących dialogistów, dla rozgniewanych katoli, dla tych, którzy widzą już tylko zło, dla bojowników z racjonalisty.pl, ogólnie dla wszystkich - kolejny odcinek Wakacji z Ojcami!

odc. 3 "Do spa - tylko z Pafnucym!"

Pewnego brata we wspólnocie oskarżono o rozpustę: on wstał i poszedł do abba Antoniego. I przyszli bracia z tej wspólnoty, aby go uleczyć i zabrać; zaczęli go też karcić mówiąc: "Zrobiłeś coś takiego!" A on się bronił: "Wcale nic takiego nie zrobiłem!" Przypadkiem znajdował się tam także abba Pafnucy "Głowacz" i powiedział im taką przypowieść: "Widziałem na brzegu rzeki człowieka tkwiącego w błocie po kolana; i przyszli jacyś ludzie, żeby mu podać rękę, i pogrążyli go aż po szyję". Wtedy abba Antoni powiedział do nich o abba Pafnucym: "Oto prawdziwy człowiek, który potrafi leczyć i ratować dusze". Bracia skruszeni słowami starców, ukorzyli się przed tym bratem, a zachęceni przez ojców, zabrali go z powrotem do wspólnoty.

Wakacje z Ojcami, odc. 2: "Przepowiednia"

2008-07-10T02:24:00.005+02:00

Przed "kolacją" dwie historyjki wyczytane w nagłówkach wczorajszych newsów.

Pewna kobieta chciała kiedyś zabić swoje dziecko. Dowiedziała się bowiem, że przy porodzie może stracić wzrok. Nie znalazła asystentów (czyt. asasynów) do wykonania "zabiegu", który uznała za swoje prawo. Po latach, gdy nagłośniła tę sprawę na świecie, pewien ksiądz opisał jej historię. Kobieta uznała, że to naruszyło jej dobra osobiste i podała księdza do sądu. Sprawę skomentowała pewna gazeta, która kilka tygodni wcześniej przyczyniła się do zamordowania innego dziecka. Według tej gazety pozwany ksiądz zachował się w sposób "nieludzki i niechrześcijański".
Z kolei pewien niemiecki teolog, któremu dawno odebrano możliwość nauczania w imieniu Kościoła, stwierdził, że Papież oszalał, ponieważ dotąd "nie powiedział ani słowa na temat zmian w Kościele i społeczeństwie". Teolog spodziewa się, że Papież niezwłocznie rozpocznie kampanię reklamową prezerwatyw oraz przestanie ulegać wpływom Ewangelii i Tradycji, a zacznie ulegać wpływom niemieckiego teologa.

Odc. 2. "Przepowiednia"

Niektórzy mówili o abba Antonim, że był nosicielem Ducha Świętego (pneumatophoros), tylko nie chciał mówić ze względu na ludzi; wyjawiał bowiem i to, co przedtem działo się na świecie; i to, co miało być potem. Powiedział [jednak pewnego razu] abba Antoni: "Przyjdą takie czasy, że ludzie będą szaleni, i jeśli kogoś zobaczą przy zdrowych zmysłach, to powstaną przeciw niemu, mówiąc: >>Jesteś szalony, bo nie jesteś do nas podobny<<".

Wakacje z Ojcami, odc. 1

2008-07-09T00:05:00.005+02:00

Przyszły wakacje. Nie można wykluczyć, że Twój mąż jest rikszarzem i kolację musisz jeść sama. Albo Twoja żona przewija właśnie szóste dziecko i zamiast patrzeć w jej promienne oblicze napromieniowujesz się falami teleodbiornika. Ostatecznie istnieje też opcja, że mimo wszystkich nowenn do św. Judy Tadeusza nie spotkaliście jeszcze księcia z bajki (albo choćby kawalera z parafii tutejszej czyniącego za dość arkuszom kalkulacyjnym waszych panieńskich serc), ani panny z odpowiednio wysokim posagiem (żeby np. spokojnie nadal być dziarskim studentem dziewiątego roku bibliotekoznawstwa). A nawet jeśli znaleźliście już szczęście na przeznaczonych.pl, to nie należy się zbytnio ekscytować podczas jedzenia ("może trzeba było napisać bez emotikona, bo on teraz pomyśli, że jestem płytka czy coś?"/"czy pisać jej już w drugim mejlu, że jako konserwatysta nie aprobuję kobiet chodzących na basen, czy dopiero w trzecim?"), bo to generalnie źle wpływa na trawienie.

Wszystko to jest oczywiście straszne, ale kolację i tak trzeba zjeść, poza tym per dura et aspera itd. Proponuję więc gastronomicznym samotnikom pewien patent podejrzany przez niemieckiego filmowca u Kartuzów. Otóż bierzemy pulpit pod książkę kucharską (uprzednio odłożywszy książkę - kontemplacja indyka w czekoladzie może poczekać, zwłaszcza że na talerzu chleb z dżemem) i kładziemy tam choćby pierwszy lepszy zbiór Apoftegmatów. Zaopatrujemy się w serwetę (potrzebna zwłaszcza początkującym), zapamiętujemy wzrokowo układ zastawy i potraw (kubek z herbatą po lewej!), po czym kierujemy wzrok na rozłożoną przed nami książkę i jedząc czytamy, albo czytając jemy (to już zależy od stopnia uduchowienia).
Dodam, że jest to przepis na kolację par excellance - jeśli tylko pamięta się skąd pochodzi polska nazwa tego posiłku.

Odc. 1. "Legumina"

Bracia przyszli do abba Antoniego i poprosili go: "Powiedz nam słowo, jak się mamy zbawić". Starzec im odpowiedział: "Słyszeliście słowa Pisma? One wam pomogą". Oni na to: "Ale i od ciebie chcemy usłyszeć, ojcze". Rzekł im starzec: "Mówi Ewangelista: Jeśli cię kto uderzy w prawy policzek, nadstaw mu jeszcze drugi". Odpowiedzieli: "Tego robić nie potrafimy". Starzec na to: "Jeśli nie potraficie nadstawić drugiego policzka, to przynajmniej znieście uderzenie w jeden". Odrzekli: "I tego także nie potrafimy". Starzec na to: "Jeśli nawet i tego nie potraficie, to nie oddawajcie otrzymanego policzka". A oni na to: "Nawet i tego nie potrafimy". Starzec zwrócił się do swego ucznia: "Ugotuj im trochę kaszki, bo są chorzy". A im powiedział: "Jeśli ani tego nie umiecie, ani tamtego nie chcecie, to co mam zrobić z wami? Potrzeba modlitwy".

Ora pro nobis, sancte Antoni!

O cierpiętnikach, dandysach i Kluczu Dawida

2007-12-20T03:06:00.000+01:00

Bezpośrednim powodem napisania tego posta jest refleksja ad hoc dotycząca wrzawy, która powstała na s24 po wpisie jednego z "czerwonych", markowych bloggerów, przedstawiającym portret psychologiczny innego, tym razem "niebieskiego" bloggera piszącego pod pseudonimem. Nie wszyscy to śledzą, niuanse matrixa nie są tu zresztą aż tak istotne. Otóż "czerwony" zarzucił "niebieskiemu", że cynizm i brak wrażliwości etycznej tego drugiego są wynikiem "braku doświadczenia sytuacji granicznej" (w rozumieniu do wyboru - Kierkegaardowskim, Heideggerowskim czy Simone Weil...), co jest powodem niedojrzałości. "Niebieski" w odpowiedzi pomachał legitymacją inwalidzką i został chwilowym bohaterem forum. "Czerwony" się spalił, bo sięgnął do złej filozofii: wspomniani autorzy nie opisują natury ludzkiej, lecz raczej genialnie wyciągają konsekwencje z pewnych typów kultury czy racjonalności (K. i irracjonalizm protestancki, H. i dyskusja z racjonalizmem nowożytnym, SW i platońska religijność bez Boga...). Tę myśl trzeba by oczywiście rozwinąć, co mam nadzieję kiedyś nastąpi (zauważyłem, że mam pewną cechę zbieżną z Arystotelesem: obiecuję napisać o czymś "w innym miejscu" i nigdy tego nie robię. Cóż, przynajmniej wpisuję się w jakąś nobliwą tradycję ;) ). Teraz tylko kilka myśli.
Otóż doświadczenie pokazuje, że ludzie cyniczni niekoniecznie muszą być "zblazowanymi dandysami", którzy nie dotknęli "prawdziwego życia". Często zdarza się, że ich postawa jest właśnie wynikiem długotrwałego cierpienia. Mechanizm, wydaje się, działa tak: cierpienie dostarcza legitymacji moralnej dla buntu i wszelkich jego konsekwencji. A to jest, wbrew pozorom, sytuacja dość komfortowa egzystencjalnie, ponieważ zwalniająca z realnej walki moralnej, tzn. włożenia wysiłku w działanie "konstruktywne". Ponieważ zaś "każdy byt zmierza do zachowania istnienia", a w przypadku bytu rozumnego manifestuje się to w dążeniu do zachowania sensu, to "cierpiętnik" wkłada całą swą energię "moralną" w walkę o dekonstrukcję (to trafnie zauważył salonowy "czerwony"). Funkcją dekonstrukcji jest "krzywa zmierzająca do nicości". I tutaj, bawiąc się słowami, można powiedzieć po Heideggerowsku, że to zmierzanie do nie-bytu jest również nie-byciem: cierpiętnik żyje jakoś "obok" życia (Sarte'owskie "piekło to inni"). No dobrze, ale co sprawia, że chce mu się w tym tkwić? (W sferze fenomenologicznej można powiedzieć, że cierpiętnik nie dysponuje innym doświadczeniem, że dokonuje wyboru spośród dostępnych mu możliwości. Byłoby to prawdą gdybyśmy byli Leibnizowskimi monadami - ech, w pewnym sensie współczesna kultura jest "monadologią stosowaną", ale o tym też kiedy indziej... - jednak dysponujemy doświadczeniem wielu, którzy "dotknęli dna cierpienia", a potrafią żyć inaczej) Oczywiście, zawsze gdy dotykamy problemu zła, wychodzimy poza sferę racjonalności - nie da się wytłumaczyć mysterium iniquitatis. Dostrzegamy jednak pewne mechanizmy. Współczesna psychologia bada m.in. zjawisko "bycia ofiarą". Wiktimologia pokazuje, że statystycznie zdarza się, iż ofiary porwań przetrzymywane długo przez porywacza, po jakimś czasie zaczynają darzyć go perwersyjną sympatią wynikającą z wdzięczności za podtrzymywanie życia. Zdarza się również, że w przypadku porwań "ideologicznych" ofiara przechodzi na stronę porywacza identyfikując się z jego wizją świata (głośna w USA sprawa Patty Hearst). Taki proces nazywa się "syndromem sztokholmskim" (od napadu na Kreditbanken w Sztokholmie w latach 70-tych XX w.). Co to ma wspólnego z cynicznym "cierpiętnikiem"?
Myślę, że to, co psychologia bada empirycznie, jest tu po prostu refleksem życia duchowego. Posłużę się biblijnym obrazem Kaina i Abla.

Abel był pasterzem trzód, a Kain uprawiał rolę. Gdy po niejakim czasie Kain składał dla Pana w ofierze płody roli, zaś Abel składał również pierwociny ze swej trzody i z ich tłuszczu, Pan wejrzał na Abla i na jego ofiarę; na Kaina zaś i na jego ofiarę nie chciał patrzeć. Smuciło to Kaina bardzo i chodził z ponurą twarzą. Pan zapytał Kaina: «Dlaczego jesteś smutny i dlaczego twarz twoja jest ponura? Przecież gdybyś postępował dobrze, miałbyś twarz pogodną; jeżeli zaś nie będziesz dobrze postępował, grzech leży u wrót i czyha na ciebie, a przecież ty masz nad nim panować».
Rzekł Kain do Abla, brata swego: «Chodźmy na pole». A gdy byli na polu, Kain rzucił się na swego brata Abla i zabił go. (BT: Rdz 4,2-8)

Kain jest "dekonstrukcjonistą". Dobrze, lecz gdzie tkwi źródło moralnego zła i nieszczęścia jego życia? Oczywiście nie w fakcie zamordowania brata, to już jest konsekwencja. Ktoś mógłby rzec - w "kaprysie Boga": preferując Abla, skłonił Kaina do złego. Załóżmy jednak, że wyjaśnienie jest bardziej racjonalne. Nie wiemy nic o wcześniejszym życiu rolnika, wiemy tylko, że "nie postępował dobrze". W kontekście opowieści znaczy to tyle, że ofiara, którą składał nie była sprawiedliwa, tkwił w niej fałsz: Kain nie chciał służyć Bogu, lecz by Bóg służył jemu.
Kain został ukarany, lecz Bóg obiecał mu, że będzie ochroniony przed utratą życia (a więc nie został opuszczony przez Boga). Biblia genialnie oddaje konsekwencje degeneracji moralnej tkwiacej immanentnie w "postawie Kaina" nie odbierając jemu samemu możliwości nawrócenia. Wiemy, że został "budowniczym miasta", po czym można wnosić, że uzyskał błogosławieństwo Boże ("Jeżeli domu Pan nie zbuduje, etc..." Ps 127[126]), oraz, że miał synów. Jeden z jego potomków w dalszych pokoleniach, Lamek, składa taką deklarację:

Gotów jestem zabić człowieka dorosłego, jeśli on mnie zrani,
i dziecko - jeśli mi zrobi siniec!
Jeżeli Kain miał być pomszczony siedmiokrotnie,
to Lamek siedemdziesiąt siedem razy! (Rdz 4, 23n)

Z postawą "cierpiętniczą" łączy się pretensja do hipochondrycznej sprawiedliwości - summa iustitia, summa iniuria... Lamek potrafi nawet z Bożej opieki udzielonej niesprawiedliwemu Kainowi wyciągnąć obłędne wnioski. Wróćmy jeszcze na chwilę do Kaina: nihilizm jego postawy (obrazuje to naturę wszelkiego dekonstrukcjonizmu) wyraża się w zachowaniu nieadekwatnym. Kain jest wściekły na Boga, który nie spełnia jego życzeń, nie na Abla. Boga - dopowiedzmy przewrotnie i postmodernistycznie "religii", "systemu", "kultury" etc. - jednak nie może dosięgnąć, nie może się na nim zemścić, niszczy więc to, co jest w jego zasięgu: brata.
Dodajmy jeszcze, żeby zamknąć klamrę: "Kain" jest wspólnym mianownikiem dwu typów cynizmu - "cierpiętnika" (ciężkie życie na roli) i "zblazowanego dandysa" (pochmurne oblicze). Obie te postawy sprowadzają się do życiowego rozczarowania wynikającego z tego, że nie jest tak jak bym chciał, żeby było.
Myślę, że sens duchowy tego fragmentu sprowadza się do stwierdzenia, iż w każdym człowieku tkwi "Kain" i "Abel", każdy waha się między totalizowaniem własnej woli, a przyjęciem Łaski. Problem w tym, że postawa Kaina prowadzi do duchowego syndromu sztokholmskiego: po jakimś czasie człowiek zaczyna wierzyć w ideologię porywacza-kusiciela, ideologię "niesprawiedliwego Boga" (i np. sam zaczyna wymierzać sprawiedliwość światu, jak Lamek)...

***

W tygodniu poprzedzającym Boże Narodzenie, czyli w ostatnim tygodniu Adwentu, Kościół śpiewa podczas liturgii piękne antyfony, tzw. Antyfony "O". Nazywają się tak, ponieważ wszystkie zaczynają się od wołacza skierowanego do Chrystusa O Sapientia!, O Adonai!, Radix Jesse!, etc. Wszystkie określenia (Mądrość, Adonai, Korzeń Jessego i in.) pochodzą ze Starego Testamentu i wskazują na zapowiedzi Chrystusa. Na dziś, 20 grudnia, przypada antyfona O Clavis David:

O Kluczu Dawidów!
Izraela Boże, Co Ty otworzysz nikt
zamknąć nie może! Przybądź, a wywiedź
mocą Twej prawicy, Więźniów z ciemnicy!

Niech więc Boże Narodzenie będzie tym czym jest naprawdę: niech da nadzieję duchowym zakładnikom, "cierpiętnikom" i "dandysom", czyli po prostu nam.

Dla RSSowców: Errata !

2007-12-09T15:12:00.000+01:00

W pierwszej wersji wpisu MF: Dlaczego racjonaliści są kiepskimi moralistami? (cz. 1) pojawiła się pomyłka edytorska. W punkcie (2) zamiast [p v ~p] napisałem [p & ~p], co oczywiście odbierało by sens mojej wypowiedzi czyniąc ją jawnie fałszywą. :-)
Za zamieszanie logiczne przepraszam.

MF: Dlaczego racjonaliści są kiepskimi moralistami? (cz. 1)

2007-12-09T15:01:00.000+01:00

Spotkałem niedawno osobę, która poświęciła 5 lat swojego życia na studia z zakresu "psychopedagogiki kreatywności". Byłem tym faktem nieco wstrząśnięty, ponieważ - co potwierdziła rozmowa z tą osobą - zawsze sądziłem, że nie da się nikogo kreatywności nauczyć. Z tego choćby prostego powodu, że kreatywność jest wychodzeniem poza schemat a nauczanie musi opierać się na schematach. (Dlatego absolwent takich studiów nie potrafi ex deffinitione myśleć kreatywnie, zna jedynie ileś schematów myślenia). Ludzi można jedynie nauczyć, czy raczej pokazać im, że inne myślenie jest w ogóle możliwe (ale przecież na tym opiera się po prostu edukacja od rozwiązywania zadań matematycznych, przez analizę wierszy, po naukę języków obcych...). I rzeczywiście - to już wielkie osiągnięcie. Np. znacznym sukcesem byłoby pokazanie zatwardziałemu ateuszowi, twierdzącemu, że religia chrześcijańska to zabobon, iż jego schematyczne myślenie również jest zabobonem, a dogmatyczna wiara równie zaangażowana, co religijna. Innym słowem: ateusz dokonałby wtedy treningu twórczego myślenia...
Ale odbiegłem od tematu. Problem kreatywności przypomniał mi się ostatnio podczas ożywionej debaty medialnej nt. in vitro, a konkretnie po przeczytaniu polemiki Tomka Rowińskiego z prof. Jackiem Hołówką. Zacząłem się zastanawiać, jak to jest, że ludzie, którzy odwołują się do "racjonalizmu" i "logiki" są zazwyczaj bardzo kiepskimi moralistami? I nawet nie chodzi mi o to, że dopuszczają się banalnych manipulacji/błędów logicznych w swoich wypowiedziach (patrz np. punkt 2 niżej), lecz raczej o głęboką przyczynę tego niepowodzenia, która tkwi immanentnie w ich sposobie myślenia, w ich schemacie. Mówimy o etyce, a więc sferze namysłu nad czynami ludzkimi, które są zmienne, spontaniczne, czasem nieprzewidywalne, bądź tragiczne. Racjonalista dysponuje schematem myślenia dwuwymiarowego - a więc "płaskiego" - "logicznego", które wyraża się w haśle "tertium non datur" (poza dwiema sprzecznymi, wykluczającymi się opcjami, nie ma innej możliwości).
Problem w tym, że myślenie etyczne, jak zauważył Arystoteles, musi być "trójwymiarowe" - a więc "głębokie", zakorzenione nie tylko w myśli, ale również w sferze realnego doświadczenia. Myślenie głębokie wyraża w etyce hasło "medium aureum" - złoty środek. Grecki filozof zauważył, że w sferze moralnej nie mamy do czynienia wyłącznie z "logicznymi" sprzecznościami. Myśliciele klasyczni byli przekonani (z własnego i cudzego doświadczenia), że "cnota" jest czymś trudnym, czymś co nie staje się automatycznie, spontanicznie, lecz wymaga wytężonej pracy rozumu i woli. Widzieli ponadto, że ludzie spontanicznie, zostawieni sami sobie zazwyczaj wybierają pomiędzy dwoma zwalczającymi się "wadami" (myślę, że jest to nie tylko problem moralności, ale i historiozofii...), np. romantyk walczy z pragmatykiem, purytanin z rozpustnikiem, lewak z prawicowcem, konserwatysta z postępowcem, etc. Do podobnego wniosku dochodzą niektórzy współcześni psychologowie*, zauważając, że większość ludzi postępuje w swoim życiu albo według przekazanego im przez wychowawców "skryptu życiowego", albo według jego negacji - "antyskryptu". Tymczasem człowiek wolny i dojrzały potrafi przejść ponad tymi determinacjami wybierając spośród dostępnych propozycji rozpoznane dobro, albo dochodząc autonomicznie do nowych rozwiązań. To samo zauważył już Arystoteles twierdząc, że cnota stoi między 2 wadami.
Wróćmy jednak do samej etyki racjonalistycznej. Etyka to dziedzina czynów, nie wyłącznie idei, dlatego racjonalista musi jakoś odwołać się do rzeczywistości, skądś czerpać dane. Ponieważ jego schemat mieści tylko 2 bieguny, to przy statystycznej obserwacji odrzuca rozwiązanie trzecie, występujące najrzadziej (jako najtrudniejsze), traktując je po prostu jako "błąd statystyczny". De facto wyrzuca zaś to, co było ideałem np. greckiej paidei czy średniowiecznego pragnienia "życia doskonałego" - postawy bohaterów i świętych. Racjonalista będzie więc głosił etykę mierności i równania w dół (vide komentarz prof. Hołówki do sprawy Anny Radosz sprzed kilku miesięcy). Co ciekawe, sami racjonaliści nie są chyba tak mierni, jak głoszone przez nich poglądy. Myślę, że np. prof. Hołówka włożył sporo pracy w swoim życiu na studium, lekturę i wysiłek intelektualny, co już jest sprawą nieprzeciętną. A jednak "dwuwymiarowość" myślenia uniemożliwia mu twórczą konfrontację swoich poglądów z życiem, choćby własnym...
Wyrzuciwszy cnotę, racjonalista musi poradzić sobie z pytaniem "jak żyć?" w świecie opanowanym przez same wady (rzuca to jakieś światło na przyczynę Hobbesowskiego homo homini lupus...). Ponieważ rzeczywistości-natury nie da się naprawdę zmienić, pozostaje manipulacja przy kulturze: etyka racjonalistyczna jest nadawaniem nowych sensów starym pojęciom (i nie widzę tu żadnej różnicy w sposobie postępowania tzw. "liberałów", "lewaków" czy "postmodernistów"). Thibon nazwał to trafnie "kanonizowaniem grzechu".
I tak np. w etyce seksualnej racjonalista będący między młotem "irracjonalnych zakazów religijnych" (często tożsamych z radami filozofów) a kowadłem "wolności jednostki", wprowadza proste przesunięcie semantyczne nazywając seksualność "miłością" - a przecież "każdy ma prawo do miłości" i wara innym od tego. Problem w tym, że ignoruje się tu twardy fakt, iż jest to sfera życia bardzo trudna (jeśli nie lubimy klasycznych filozofów, to wystarczy, że przypomnimy sobie Freuda), więc wprowadzając "wolność" do sfery idei, skazuje się na alienację realnego człowieka (jesteś wolny, masz prawo do miłości... radź sobie sam!). Ponieważ zaś myślenie racjonalisty jest "płaskie", dlatego też rozwiązania klasyczne (głęboko zakorzenione w doświadczeniu psychicznym i moralnym człowieka), dziś głoszone prawie wyłącznie przez Kościół, dosłownie "nie mieszczą mu się w głowie" i wprost wydają się "przesadą, niemożliwością" czy wręcz "opresją".

* * *

Przykładem konfrontacji myślenia "dwuwymiarowego" z "trójwymiarowym" jest debata nt. in vitro.
(1) Prof. Hołówka w charakterystyczny sposób zauważa np. że:

Większość ludzi czerpie z posiadania potomstwa jakiś rodzaj sensu życia, pokładając w dzieciach nadzieje na realizację celów, których im samym zrealizować się nie udało.

Obserwacja, jak mniemam, słuszna. Oczywiście ciągle mamy z tyłu głowy argument, że "każdy ma prawo do sensu życia". A więc, odbierając możliwość posiadania dziecka (czyżby? - czym innym jest odebrać możliwość, czym innym jest naturalna niemożliwość...) odbieramy zarazem ludziom sens życia. Ergo - jesteśmy bezduszni. Logicznie się zgadza. Ale filozoficznie (czy inny człowiek może naprawdę być sensem mojego życia?), antropologicznie (czy można odrębną osobę, posiadającą autonomiczną godność wykorzystać jako substytut własnego życia?), psychologicznie (jak odbije się na psychice dziecka fakt, że było wypełnieniem egzystencjalnej nudy rodziców?)...?! W schemacie "dwuwymiarowym" to pytania nie może się pojawić.

(2) Inny argument Hołówki rozbawił mnie do łez. Profesor pisze tak:

Najczęściej przytaczane argumenty przeciw samemu zapłodnieniu in vitro, będąc całkowicie doktrynalnymi i dogmatycznymi, a ponadto obarczonymi błędem logicznym [podkr. moje - pk], zupełnie mnie nie przekonują. Bo jeśli głównym argumentem jest, że podczas zapłodnienia in vitro zabija się ileś niewykorzystanych zarodków, a przecież od momentu połączenia dwóch komórek mamy do czynienia z człowiekiem, to logika wymaga, aby stwierdzić, że zanim te dwie komórki się połączą, mamy do czynienia z półczłowiekiem – plemnik jest półczłowiekiem i komórka jajowa także. (...) A jeśli godzimy się co do tego, to musimy się zgodzić, że skoro człowiek istnieje od momentu połączenia dwóch gamet, to moment wcześniej każda z tych komórek była półczłowiekiem i należy jej się taki sam szacunek. Tymczasem Kościół jest niekonsekwentny, bo twierdzi, że nie istnieje coś takiego jak półczłowiek.

Dość powiedzieć, że Hołówka nie odróżnia zmiany jakościowej od ilościowej, ale dodajmy, że śmieszność tej "logicznej" tyrady tkwi właśnie w jej "logice". Oto analogiczna argumentacja, według schematu zaproponowanego przez profesora:

Ponieważ oczywiste jest, że zdanie [ p v ~p ] jest prawdziwe, dlatego stwierdzić trzeba, że wyrażenia [p] oraz [~p], które się nań składają są półprawdziwe. Dlatego każdemu z nich należy się taki sam szacunek, jak dla prawdy. Wynika z tego jasno, że wszystkie opinie są prawdziwe.

(3) Na koniec jeszcze jeden argument Hołówki:

Oczywiście można bezdzietnym rodzicom radzić, że skoro los w naturalny sposób nie obdarzył ich potomstwem, to może powinni zaadoptować dziecko. (...) Jest to jednak argument nierozsądny, choćby dlatego, że nie mówimy przecież, że skoro ktoś złamał nogę, to widocznie los tak chciał, albo skoro ktoś ma wrodzoną wadę serca, to los tak chciał, w związku z czym nie należy podejmować tutaj żadnych działań.
Powstaje oczywiście pytanie: czy bezpłodność jest chorobą porównywalną z wadą serca? Moim zdaniem, chociaż leży na granicy tego, co nazywamy niedostosowaniem społecznym czy brakiem komfortu społecznego, można ją zaliczyć do chorób. Wszak bezpłodność oznacza, że pewne organy u mężczyzny bądź u kobiety nie są funkcjonalne, a medycyna nie jest w stanie ich naprawić.

Jeżeli bezpłodność jest chorobą, to należy ją leczyć. Ponieważ zaś bezpłodność polega na niemożliwości posiadania dzieci w sposób naturalny, dlatego leczenie powinno polegać na umożliwieniu spłodzenia potomstwa. In vitro pozwala na pojawienie się potomstwa, więc jest lekarstwem na bezpłodność.
Przesunięcie semantyczne polega tu na przedefiniowaniu pojęcia "leczenia" - z usunięcia przyczyny, na usunięcie skutku (współczesna medycyna wprowadza kilka kategorii "leczenia", np. "leczenie paliatywne", które sprowadza się do minimalizowania cierpienia ludzi nieuleczalnie chorych - widać tu jednak, że słowo "leczenie" jest tu użyte w znaczeniu wtórnym). Tymczasem prawdziwe leczenie bezpłodności polegałoby na usunięciu przyczyny sprawiającej odstępstwo od normy naturalnej, tak żeby rodzice mogli mieć w pełni swoje dzieci (od momentu poczęcia do momentu urodzenia będące w naturalnym "środowisku" matki dziecka). Tak samo proteza nie jest "wyleczeniem" amputowanej nogi, lecz jedynie usunięciem niektórych skutków straty. Problem filozoficzny czy bioetyczny, którego racjonalista nie stawia, wyraża się tu w pytaniu, czy leczenie może polegać na przedefiniowaniu procesu naturalnego oraz czy można tego dokonać wszelkim kosztem (np. zabijając innych ludzi)?

Tak więc mamy u Hołówki "klasyczne" postępowanie według płaskiego, dwuwymiarowego schematu myślenia: socjologia jako punkt wyjścia, alogizmy, przesunięcia semantyczne. Przeciwstawia się temu schematowi "trójwymiarowa" nauka Kościoła, o której (mam nadzieję) będzie niedługo w II cz. tekstu...

--
* Np. Berne'owska analiza transakcyjna; podobnie myśleli - posługując się już klasyczną terminologią - holenderscy psychoterapeuci Conrad Baars i Anna Terruwe.

Sum ergo sum

2007-12-07T07:46:00.000+01:00

Zanim przejdę do meritum*, kilka słów o sobię. Jak uprzejmie donosi mi Góglowy Analityk, stronę odwiedza regularnie garstka ludzi, którzy wprost deklarują, że robią to raczej z sympatii (i to raczej w jej angielskim brzmieniu) niż zainteresowania. Powód? Powszechnie wiadomo, że blog jest formą, w której pisze się przede wszystkim o sobie (nawet pisząc o kimś innym trzeba pisać zwłaszcza o sobie), w sposób subiektywistyczny, luźny. Tzn. taka jest hegemonia w blogowym metadyskursie. Jeśli ktoś chciałby swoje pisanie potraktować inaczej, np. ze względu na "orientację intelektualną", to oczywiście mu wolno, bo wszystko wszystkim wolno, ale niechybnie spotka go bolesne wykluczenie. Opresywna zasada (czyli teoria) jest w blogowej kulturze taka: nie ma akceptacji dla teoretycznego zboczenia. A ogólnie: dla żadnych uogólnień nie będzie litości!
Obserwacja świata (a trzeba dodać, że jestem bardzo bystrym obserwatorem) skłoniła mnie do stwierdzenia, że największe korzyści płyną z bycia ofiarą (nie powiem "Hegel", bo co to za wtręty erudycyjne? Powiem: już Grzesiek Wiluś, spoko gościu, przebąkiwał coś o dialektyce pana i niewolnika). Bynajmniej takie teraz są trendy (tak, świadomie piszę "bynajmniej", to jest mój manifest). Dlatego postanowiłem niezłomnie trwać na posterunku, związany sumieniem, czyli najwyższą instancją moralną. Będę trwał, aż nie stanę się ikoną postpopkultury, wykluczony, napiętnowany. Ponieważ zaś, a wiem to z telewizji, największa cnota intelektualisty - którym nie przymierzając jestem - to "uczciwość intelektualna", dlatego też moim wpisom będzie towarzyszyło motto: niech-mnie-zobaczą-takiego-jakim-jestem-i-cieszą-się-każdym-moim-gestem. Postanowiłem każdy post, w którym pojawią się treści niewłaściwe, oznaczać snobistycznym i pretensjonalnym tagiem "Marginesy filozofii" czyli (MF). Każdy taki wpis powinien być traktowany jako ManiFest, bunt i bezkompromisowa rewolucja (a kto tego nie rozumie, ten katofaszysta). Ucząc się od naszych krajowych bezkompromisowych rewolucjonistów, nie mogę jednocześnie wykluczyć, że nie dokonam wewnętrznej transgresji. Tego mogę się nauczyć nawet od najbardziej bezkompromisowych duchownych, którzy np. wstępują na 40 lat do zakonu, żeby odkryć powołanie do życia w małżeństwie. Autentyzm i odwaga. "We know where we're going", śpiewał Bob Marley. Opuszczam Babilon.
Wolny Blogostan!

[wpis dedykowany Z.O. & Z.J.]

--
* Drogi Czytelniku, gdy przeczytasz cały wpis, spostrzeżesz, że nie przeszedłem jednak do meritum.

"Wyborcza" najlepiej Wam doradzi...

2007-12-05T17:42:00.000+01:00

W świątecznym wydaniu „Gazety Wyborczej” (1-2.XII.07) Mirosław Czech opublikował artykuł „Bić PiS z prawej strony”, w którym próbował opisać „zagrożenie” jakie stanowią dla "społeczeństwa, polityków i prominentnych biskupów” tzw. „integryści”, czyli, zdaniem dziennikarza i eks-polityka, środowiska skupione wokół „Frondy” i „Christianitas”.

Poza sferą opisu, a raczej autorskimi przesunięciami kontekstów cytowanych wypowiedzi, nie padają w tekście żadne merytoryczne argumenty, z którymi można by polemizować. Jedyny argument, a raczej ostrzeżenie, pada w konkluzji – „za ich sprawą nie będzie spokoju!”, kiwa palcem Czech. Jednak „(święty) spokój” nie jest żadną kategorią politologiczną ani eklezjologiczną, więc znów – nie chodzi tu o kwestie merytoryczne. Najwyraźniej Czechowi nie chodziło o sferę „sensów”, lecz o sferę „wrażeń”. Pytanie na kim chciał zrobić wrażenie publicysta „Wyborczej”? Zdawało by się, że cele są dwa. Pierwszy polityczny: złota rada dla partii Jarosława Kaczyńskiego, którą „czeka ciężka praca nad przesunięciem do centrum” oraz próba przedefiniowania schmitteańskiego wroga mającego się „speoizować” PiSu ze wskazaniem na polityków związanych z „integrystami”. Drugi zaś kościelny – próba zasugerowania neutralizacji „archipelagu ortodoksji radykalnej” przez Episkopat, któremu rzekomo ortodoksi mogliby zagrażać. Oto bowiem zagrożeniem dla spokoju „prominentnych biskupów” nie jest już „Radio Maryja” (tak zaciekle atakowane niegdyś na łamach „Wyborczej”, które jednak w sprawcach lustracyjnych stanęło ramię w ramię z Michnikiem), lecz „Boży szaleniec”, Marek Jurek, wzywający polski Kościół do rezygnacji z tych interesów, które są niezgodne z jego naturą. Retorycznie pyta Czech: „czy ma to oznaczać pozbawienie się przez Kościół narzędzi, które od wieków oswoił i stosuje nader skutecznie dla większej chwały swojej i Boga?”. Najbardziej niepokojące jest jednak faktyczne przesłanie Czecha. „Wyborcza”, która bez skrupułów wykorzystuje postać Jana Pawła II w celach marketingowych (trudno inaczej nazwać sytuację, w której medium współkreuje populistyczny kult papieża i jednocześnie nieustannie publikuje na swoich łamach artykuły wprost uderzające w jego nauczenie, choćby to z Evangelium Vitae), nie widzi przeszkód, aby żonglować również Episkopatem. W odbiorze czytelników artykułu może bowiem powstać wrażenie, że Episkopat Polski i gazetę Adama Michnika łączą jakieś wspólne poglądy lub interesy. Niepokojący jest zresztą sam fakt, że pisząc o Kościele, Czech nie interesuje się kwestią jego nauki, lecz jedynie praktyką polityczną. Zarzutem publicysty staje się nawet sympatia inkryminowanych środowisk dla Papieża Benedykta XVI… Ale co zrobić? Argument jakoby Kościołowi polskiemu mogła zaszkodzić ortodoksja (Czech nigdzie – o dziwo – nie użył argumentu, że „integryści” działają niezgodnie z Magisterium. Ciekawe dlaczego?), byłby przecież tak absurdalny jak stwierdzenie, że sportowcowi zaszkodzi trening, naukowcowi studium, a dziennikarzowi umiejętność pisania.

Artykuł Mirosława Czecha jest więc de facto nie uderzeniem w „integrystów”, ani nawet w PiS, lecz przede wszystkim w wizerunek Episkopatu Polski.

Miłość w czasach POp kultury

2007-11-14T11:56:00.000+01:00

Donald Tusk w przemówieniu z 21 października wyznał, że "tak naprawdę najważniejsza nie jest władza, tylko miłość". Jest jakieś ogólne prawo, które skłaniało bystrych obserwatorów do nieufności w podobnych okolicznościach. "Skoro jakieś słowo jest w modzie, trzeba raczej pytać co ono maskuje, niż co znaczy", pisał G. Thibon. Z kolei C.S.Lewis stwierdził - "nadaj nazwę jakiejś dobrej właściwości, a wkrótce nazwa ta będzie oznaczała jakąś wadę". Obecnie bitwa o rząd dusz toczy się bowiem na poziomie języka.
Niedawno B. Wildstein przytoczył przykład "mowy miłości" posłanki Sawickiej, która w uniesieniu szeptała swojemu uwodzicielowi z CBA: "jeżeli tylko za friko, to to pieprzę (…) Ty mi nie mów (…) Ja zaczynam ten drugi wątek, bo jest coś do wzięcia (…) Kurwa mać, tyle mam układów wypracowanych i to wszystko w łeb weźmie, bo nie problem byłby, gdybyśmy my wzięli władzę (…) No, dojście zawsze jest (…) i kręcimy lód (…) żeby robić biznes z polityką, trzeba w ukryciu i tak dalej trzymać (…) w politykę się nie musicie mieszać, tylko kasę dajcie”. To a propos tego, co "miłość" może maskować. Lecz Casus Sawickiej to jedynie tragikomiczny akcent zjawiska poważniejszego.
Dzisiejsza prasa naświetla jak interpretowane jest przykazanie miłości przez ważnych działaczy PO. Ewa Kopacz, kandydatka na ministra zdrowia nowego rządu, w wywiadzie dla postkomunistycznej "Trybuny" stwierdziła, że "zarówno zwiększenie dostępności zabiegu sztucznego zapłodnienia, jak i promocja antykoncepcji nie stoją w sprzeczności z katolickimi poglądami", ponieważ są właśnie wyrazem "chrześcijańskiej miłości bliźniego" (cyt za IAR).
A zatem nie tylko druga Irlandia. Również "cywilizacja miłości"...

Wydarzenia ostatniego 15-lecia pokazały, jakie są skutki polityczne, gdy język debaty publicznej pozbawiony jest esencjalnej treści, tzn. gdy słowom nie odpowiadają desygnaty (jedna z cech języka ideologii). Wypowiedzi poważnych polityków PO (wzmocnione aprobatą mediów głównego nurtu) są niepokojącym sygnałem, że język publiczny znów wraca na utarte szlaki (bez)sensów.

W istocie - jest to język, który umożliwia dokonywanie wszelkich "cudów".

Ten pieski świat

2007-11-11T20:43:00.000+01:00

Szwagrostwo wrócili z Polski, gdzie wystawiali swojego welsh corgi pembroke'a ("przegrał z Ruskami, ale nota doskonała"). Więc rozmowy przy niedzielnym obiedzie wokół psiarni. Pada pomysł, żeby założyli hodowlę umiłowanych owczarków (chcieli by jeszcze cardigana). Argument - interes jest dochodowy, a więc przyjemne z pożytecznym. "E, za dużo roboty przy szczeniętach" - rezygnuje siostra. "No tak, wy byście chcieli mieć taką pracę... bez pracy", docinam. "O to, to, to!", podchwytuje zachwycony szwagier. "Powinieneś czasem czytać Księgę Rodzaju", nie odpuszczam. "Ale z tą pracą to był skutek grzechu pierworodnego". "No właśnie!", śmieję się. "A my próbujemy - nie daje się zbić z pantałyku szwagier - przezwyciężyć tę upadłą kondycję. Prowadzimy bardzo spokojne życie"...

U źródła Gombolta

2007-11-10T18:24:00.001+01:00

Trochę niespodziewanie zdarzyło się, że mogłem spędzić ostatnie dni w opactwie NMP w Fongombault. Fontgombault czyli Fons Gombaudi. Nie wiem, kim był ów Gombolt czy Gombod (pustelnikiem?), ale z pewnością miejsce to jest źródłem (fons). Obecnie znów bijącym żywo i dla wielu – od ponad półwiecza w XI-wiecznych murach opactwa ku niebu wraz z dymem kadzidła wznosi się śpiew solesmeńskich benedyktynów. Według słów św. Teodora Studyty „mnich jest tym, który kierując swój wzrok tylko na Boga, żyje w pokoju z Bogiem, a dzięki temu staje się źródłem pokoju dla innych”.

Pax – hasło benedyktyńskie, pokój jest w Fontgombault namacalny. Po czasie spędzonym w Wielkiej Kartuzji, Philip Gröning (autor „Wielkiej Ciszy”) określił swoje doświadczenie jako dotknięcie samych źródeł naszej cywilizacji. Jeśli przyjąć, że żyjemy w kulturze, która wyrosła z pragnienia oraz poszukiwania prawdy, dobra i piękna, to spędzając nawet kilka dni w murach opactwa Najświętszej Marii Panny istotnie jesteśmy „w domu”.

Najpierw uderza piękno. Niezależnie o której porze dnia się przyjedzie, zawsze ma się pewność, że niebawem we wczesnogotyckim kościele sprawowana będzie liturgia, opus Dei jak nazywa ją św. Benedykt w Regule. Mnisi w Fontgombault mają to nieustannie w pamięci i podczas najmniejszej nawet czynności „dzieła Bożego” zachowują się jakby już byli na dworze Króla Wiecznej Chwały. Śpiewając wersety psalmów mają na swoich ustach Słowo Boże, a asystując tajemnicom eucharystycznym są uczestnikami ofiary Chrystusa. W tym sensie liturgia nie jest dziełem człowieka i kto o tym zapomina nie tylko „nie potrafi się odpowiednio zachować” w jej trakcie, ale popada też w kicz i brzydotę, ponieważ Bóg jest źródłem piękna i porządku. Lecz nie tylko słodycz chorału gregoriańskiego oraz „boskość” liturgii porywa w opactwie. Mając w pamięci klasyczne gusta trzeba dodać, że już sam ład i harmonia życia stanowią o pięknie tego miejsca. Żeby tego doświadczyć trzeba jednak wejść w fontgombijski rytm taktowany biciem dzwonów.

Rytmiczność życia benedyktyńskiego wyrażona w porządku liturgicznym dnia (warto zwrócić uwagę na hymny poszczególnych godzin oficjum) oraz roku (historia zbawienia) jest zarazem odbiciem kosmicznego rytmu przyrody. Ta rytmiczność czyli powtarzalność daje antycypację wieczności i zarazem stwarza doskonałe warunki do kontemplacji. Jednocześnie wpleciona jest w organizację opactwa jako małej polis – samowystarczalnej społeczności, która utrzymuje się „z pracy rąk swoich”. Wieczność, niezmienność i samowystarczalność to właśnie atrybuty prawdziwego szczęścia według Arystotelesa. Szczęścia będącego w najpełniejszym sensie „dobrem, którego wszyscy pożądają”. Taka organizacja życia wymaga porzucenia wszystkich rzeczy próżnych i zbędnych. Odwrócenie się od nich jest już odwróceniem się od szatana – przewodnika na manowce: vade retro satana, non suade mihi vana!, modlił się św. Benedykt, idź precz, szatanie, nie prowadź mnie ku rzeczom próżnym! Źródło tego odwrócenia, konwersji, jest w skupieniu się tylko na Bogu, który jest źródłem dobra, a dzięki liturgii znajduje się w samym centrum życia. O Bonitas!, wołał w zachwycie św. Brunon z Kolonii. Kto gości w opactwie i pozwoli się „ponieść” jego rytmowi, ten ma szansę zasmakować tego Dobra.

Benedyktyńska rytmiczność ma jeszcze jedno znaczenie. Gröning trafił do kartuzów, ponieważ chciał nakręcić film o czasie – czas staje się nieznośny, gdy ruch ustaje (bezsenność Ciorana…), lecz gdy staje się „jednostajny”, wtedy wydaje się być namacalny i ujarzmiony. Stąd pokój, ale nie jest to pokój łatwy. Per dura et aspera, przez rzeczy ciężkie i trudne idzie się do Boga, jak mówi Reguła. In multa patientia, z wielką cierpliwością. Gdy miną pierwsze zachwyty, a może w momencie, gdy pobyt się kończy, przychodzi refleksja, że mnisi tam przecież zostają. Zostają do końca życia, bo stabilitas jest jednym z benedyktyńskich ślubów. Zawrót głowy? Podziw? Fontgombault zachwyca, ale to jeszcze za mało – do opactwa nie przyjeżdża się, żeby kolekcjonować estetyczne wrażenia. Później wraca się do swoich obowiązków, normalnych i uświęconych przez Pana Boga sakramentami, ale jednak do czegoś się wraca. Mnisi wyrzekli się właśnie tego „marginesu bezpieczeństwa”. Oni nie mają dokąd „wrócić”, nie mogą sobie „zrobić przerwy” (z pewnością życie mnisze obfituje w wielość arcysubtelnych pułapek i możliwości „dezercji wewnętrznych”, ale jak się ukryć na pustyni?). „Eksperyment monastyczny” jest więc świetnym testem wiary. Sama próba wyobrażenia siebie w takiej sytuacji – tylko Bóg i ja – ma moc obalenia wielu iluzji. Spojrzenie na życie w takim świetle jest zbliżeniem się do prawdy w jej najgłębszym sensie, do „zgodności intelektu (tutaj wprost duszy) z rzeczywistością”, adequatio intellectus et rei. Pozwala też, według klasycznych definicji, spojrzeć na swoje życie przez pryzmat mądrości – w świetle ostatecznych przyczyn. Tracenie iluzji bywa bolesne, ale jeżeli człowiek skupiony jest na Bogu, który się nie zmienia, a nie na swojej kruchej zmienności, to jest to również źródło wielkiej wolności i nadziei – nadziei niezbywalnej, bo Bóg jest Dobrem, które nie może przestać trwać. Nie na darmo św. Tomasz łączył ewangeliczne błogosławieństwo dla tych, którzy wprowadzają pokój z darem mądrości pochodzącym od Ducha św.

Tak więc piękno liturgii rozpala miłość, monotonia życia ćwiczy wiarę, a cierpliwość i znoszenie trudności oczyszcza nadzieję. Prawda, dobro i piękno – sedno cywilizacji. Wiara, nadzieja i miłość – serce chrześcijaństwa. Venite, przyjdźcie, gustate et videte, skosztujcie i zobaczcie!

Słowem - jedźcie do Fontgombault!

Spotkanie promocyjne nowego numeru "Christianitas"

2007-11-10T15:34:00.000+01:00

Zapraszam na wieczór promocyjny nowego-specjalnego numeru "Christianitas" 33. Spotkanie odbędzie się 14 listopada br. w klubie księgarni PELIKAN przy ul. Złotej 11 w Warszawie ("Pasaż Wiecha"). Początek o godz. 18.30.

Zajawka:

"Msza trydencka dla każdego?
Odnowa liturgiczna w Kościele według Benedykta XVI"

Kilka miesięcy temu Papież wydał dokument, w którym poza normami używania „starej liturgii" przedstawił również pożądany stan współistnienia dwóch form liturgicznych wewnątrz jedynego rytu rzymskiego jako fundament pokoju wewnątrz Kościoła. Dokument papieski wywołał różne reakcje: od otwartej radości i posłuszeństwa do tylko trochę skrywanej irytacji i kontestacji.

Czy i dlaczego przywrócenie starszej formy liturgicznej jest sprawą ważną? Kto jest głównym adresatem norm papieskich? Czy możliwe jest pokojowe współistnienie obu liturgii także na poziomie parafii? Jak obecność starej liturgii może wpłynąć na kształt nowej?

– O odpowiedź na te pytania poprosimy panelistów w trakcie spotkania promocyjnego najnowszego - specjalnego numeru „Christianitas", poświęconego „nowemu życiu starej Mszy".

Zapraszam!

Dramat Kołakowskiego czyli Kołakowski w Dramatycznym

2007-10-26T21:22:00.001+02:00

Widownia teatru przy pl. Defilad wypełniła się całkiem okazale, ale nie tłumnie. Sporo młodzieży, telewizja, gdzieniegdzie przemykała Maja Komorowska albo Antoni Libera. Rozmowy, jak przystało, "podniosłe". Za mną jakaś panna perorowała o stylistycznym bogactwie Stasiuka, choć jej znajomy "polemizowałby z aż tak entuzjastyczną oceną tych fragmentów z Wyborczej"...

Po chwili światła zgasły, na scenę wszedł Leszek Kołakowski. Owacja. Potem owacja na stojąco i jeszcze raz na stojąco.
Prócz Kołakowskiego usadowionego na fotelu, na eleganckiej kanapie zasiadł Zbigniew Mentzel, wydawca książek filozofa i autor wywiadu rzeki - "Czas ciekawy, czas niespokojny", oraz Jerzy Illg, rednacz wydawnictwa ZNAK, które zaprezentowało właśnie I tom książki. Prowadzący spotkanie Illg szybko wszedł w rolę "kapłana" opiewającego zalety profesora i jego nieocenioną wartość dla polskiej kultury, w której "po odejściu Miłosza, Giedroycia i Turowskiego" brak już "ośmiotysięczników" inteligencji. Kołakowski z kolei, żeby porządkowi dialektycznemu stało się zadość, nie wychodził ze swojej ulubionej roli "błazna" (Mentzel odgrywał na scenie rolę merytorycznego suflera-"syntezy", co i rusz wzmacniając peany Illga, albo pobudzając Kołakowskiego do żartu).
Autora "Moich słusznych poglądów na wszystko" nie widziałem wcześniej na żywo i był to główny powód, dla którego udałem się wczoraj do Dramatycznego. Wszak nie trzeba znać Listu do Hebrajczyków, żeby wiedzieć, iż "mężczyznę poznaje się po tym jak kończy". Oczywiście życzę profesorowi stu lat, proszę mnie nie zrozumieć źle. Pozwalam sobie jednak zestawić Leszka Millera z autorem natchnionym, ponieważ pasuje to do biografii naszego filozofa, który początki miał partyjne, a obecnie na Zachodzie uchodzi za najbardziej znanego polskiego myśliciela... katolickiego. W każdym razie, na spotkanie poszedłem z nadzieją spotkania leciwego uczonego i erudyty, które to przypadłości mogą dawać jakąś nadzieję na pożywkę intelektualną. W zamian za to dowiedziałem się, że tow. Gomułka był porządnym człowiekiem, bo przynajmniej nie udawał w prywatnych rozmowach z młodym Kołakowskim, że wierzy w komunę. Kołakowski też w nią nie wierzył, w każdym razie po tym jak został wyrzucony z partii, bo już w 69 r. obserwując losy Ojczyzny z bezpiecznej kanadyjskiej perspektywy wiedział, że "to się musi kiedyś skończyć", bo w Polsce zostali intelektualiści, którzy - nawet jeśli "mieli kontakty z władzami" - rozumieli "o co w tym wszystkim chodzi". (Nie mylił się, przyznajmy, a w każdym razie na pewno dobrze ocenił "polityczne rozeznanie" owych intelektualistów, owacja.) Muszę tu przyznać, że nie wiem czy wielka pięcioramienna gwiazda (co prawda nie czerwona, ale nomen omen ciemna), która wisiała dokładnie nad profesorem przyczepiona do sufitu, jest elementem teatralnej scenografii, jakimś trwałym reliktem Pałacu im. J.Stalina, czy może umieszczono ją tam specjalnie na okazję wczorajszego spotkania. Nie mogę jednak powiedzieć, aby poziom mojej ignorancji po nim się nie zmienił, ponieważ dowiedziałem się - i była to chyba jedyna "sapiencjalna" uwaga Kołakowskiego - że pisanie pamiętników, dzienników albo listów, które się potem wydaje, zazwyczaj za życia ich autorów, jest "czynnością godną pensjonarek". Zrozumiałem więc, że wydawanie, również za swojego życia, trzytomowego wywiadu rzeki ze sobą samym, jest czynnością absolutnie poważną i godną (owacja). Mam nadzieję, że dobrze to wszystko powtarzam, bo red. Illg, przypomniawszy, że Kołakowski jest "ośmiotysięcznikiem" polskiej kultury, podkreślił, że jest on również trwałym autorytetem dla młodzieży, która "wśród postmodernistycznej zawieruchy" szuka u niego odpowiedzi na pytania o sens życia. Na to filozof odrzekł, że dawanie takich odpowiedzi jest jawną bezczelnością, ponieważ "w naszej kulturze było wiele rozwiązań" (owacja na stojąco).

***

Spotkanie uważam za udane. W każdym razie mogę teraz z czystym sumieniem stwierdzić, że Leszek Kołakowski w polskiej filozofii odegrał taką samą rolę, jaką obecnie na polskiej scenie politycznej odgrywa Janusz Korwin-Mikke. Obaj zostali pociągnięci "dyskretnym urokiem sofizmatu" i działają zgodnie z regułą, że jeśli coś ma kształt sylogizmu, to jest bezwzględnie wartościowe. U Kołakowskiego doskonale widoczne jest to w faktycznie przerażającej książce Horror metaphisicus (której emanacją była późniejsza telewizyjna seria O co nas pytają wielcy filozofowie), gdzie "logicznie" dowodzi się, że wszystkie systemy filozoficzne są do bani. Różnica między wspomnianymi panami jest jednak taka, że pierwszy używa swoich wyszukanych rozumowań i nośnych metafor, aby mówić, lecz nic nie powiedzieć (zgodnie zresztą z dogmatem współczesnego intelektualisty), drugi zaś, używa tych samych metod mówiąc dosadnie, ale tak, żeby... nic nie zdziałać. Bez wątpienia jednak LK i JKM dostarczają swoim wyznawcom sporo bardziej lub mniej wyrafinowanej rozrywki. I choć jeden "nic nie mówi", a drugi "nic nie robi", to de facto mają spory wpływ na myślenie w Polsce, bo jak zauważył Platon człowiek skutecznie się uczy przez zabawę (mimo, że nie zdaje sobie z tego sprawy). Ciekawe, że fani Kołakowskiego raczej nie lubią Korwina-Mikke i zapewne vice versa. W każdym razie morał z tego taki, że metodą "na logika" można zrobić karierę po obu stronach barykady. To znaczy nie można, bo w "kraju miłości" nie ma przecież barykad, a nikt z nas nie chce robić kariery, tylko służyć bliźniemu swemu.
To przecież logiczne.

wpis dedykuję, zgodnie z obietnicą, Marysi O. :-)

Fatalizm vs. pedagogika transcendentaliów

2007-09-27T23:08:00.000+02:00

I znów usłyszałem z ambony tę manichejską "mądrość", że "Pan Bóg wybacza zawsze, ludzie czasami, a natura - nigdy". Ludzie lubią nośne formuły, a ta jest tyle nośna, co fałszywa. Jeśli bowiem Bóg przebacza zawsze, a natura nigdy - to albo Bóg jest absolutnie transcendentny, albo Jego przebaczenie można uzyskać dopiero po syzyfowych trudach ziemskiego życia.
Tymczasem Pan Jezus do niedowiarków: "żebyście wiedzieli, iż Syn Człowieczy ma na ziemi władzę odpuszczania grzechów - rzekł do paralityka: Wstań, weź swoje łoże i idź do domu!", Mt 9, 6.
Tak, tak, wiem - powtarzanie "zaczarowanych słów" to zabieg pedagogiczny, żeby ustrzec wiernych od zgubnych owoców grzechu, który faktycznie dewastuje naturę. Ale okazuje się, że pedagogika "grożenia paluszkiem", jest równie zgubna. Formuła ta znaczy bowiem tyle: "Co prawda Pan Bóg istnieje, ale na ludzi nie licz i nie łudź się, jeśli zrobisz inaczej niż ci mówiłem, na pewno pożałujesz". Wychowanek manichejczyka ma więc do wyboru, albo przymus robienia tego, co tamten mu kazał, albo pewną zgubę. I wielce prawdopodobne, że gdy zacznie dorośleć i będzie chciał się usamodzielnić, najskuteczniejszym sposobem na to będzie właśnie zgrzeszyć. Zyska wtedy samodzielność, ale straci Boga - czyli wszystko. Potem zostanie już trwać w grzechu, bo dokąd pójść? Fataliści wychowują nihilistów... Pedagogikę zakazów przejrzał na wylot już św. Paweł, który całą sprawę przerobił na sobie: prawo jest tylko podnietą do grzechu, a przecież "ku wolności wyswobodził nas Chrystus"!

Ową mądrość usłyszałem, no cóż, w przyklasztornym kościele zakonu, który powstał właśnie jako reakcja na manicheizm. Tradycja katolicka w konfrontacji z fatalizmem wypracowała dawno temu skuteczne metody pedagogiczne, które nie fałszując prawdy o człowieku, nie odbierają mu zarazem ani wolności, ani nadziei. Gdy w XIII w. na południu Francji szalała herezja katarów i albigensów (ówczesnych fatalistów) najlepsze umysły Sorbony sformułowały jej doskonałą refutację. (Scholastycy zaproponowali antidotum znacznie ciekawsze niż Szymon de Montfort - bo uniwersalne i nieprzemijające.) Tak więc powstała teoria transcendentaliów głosząca m.in., że każdy byt jest dobry i prawdziwy. Abstrakcja? Raczej konkret: jak każda dobra metafizyka, teoria transcendentaliów niczego nie postuluje, lecz opisuje to, jak naprawdę jest. No, a jest tak, że coś może być złe tylko o tyle, o ile żeruje na jakimś dobru, albo fałszywe o tyle, o ile przekręca jakąś prawdę. Np. fatalizm - opiera się na prawdzie, że skutki pewnych działań i wydarzeń są realnie złe, ale przekręca ją utożsamiając skutek z przyczyną.
A co to ma wspólnego z pedagogiką? Wystarczy poczytać moralną część Summy teologii św. Tomasza. Weźmy np. to, co pisze on o największym grzechu - o pysze. Jest to inordinatus appetitus propriae excellentiae, nieuporządkowane pragnienie własnej wielkości. Cztery słowa załatwiają sprawę, a właściwa kwalifikacja grzechu zawarta jest tylko w pierwszym z nich. Pragnienie własnej wielkości jest bowiem, powiedzmy to otwarcie, czymś dobrym. Świętość to wielkość (odwagi!). Problem w nieuporządkowaniu, czyli w złamaniu ordo rerum - ładu stworzenia: gdy byt przygodny chce się od niego odciąć i sam stać się źródłem wielkości, choć nie jest nawet źródłem własnego istnienia.
Jasne jest, że nikogo do mądrości się nie zmusi. Jak ktoś chce mazgaić - tak jak Petrarka po kilkukrotnym przeczytaniu Etyki Arystotelesa, że wcale nie stał się automatycznie lepszym człowiekiem (dziwne?) - to już jego sprawa. Realizm katolicki pokazuje jednak każdemu - nawet najbardziej zagmatwanemu człowiekowi, że za wszystkimi jego wadami kryje się jakieś dobro, które Łaska Boża może odzyskać. Jeśli okaże on dobrą wolę. Pax hominibus bonae voluntatis!, śpiewają aniołowie. Pokój ludziom dobrej woli.

Żeby nie być gołosłownym, pomóżmy pedagogowi-fataliście. Najpierw dobro: kocha on porządek, a jeśli jest człowiekiem religijnym, to kocha porządek duchowy, jest zachwycony ładem prawd katolickich itd. Zresztą - jak zauważył Akwinata - pragnienie porządku samo już jest pragnieniem Boga, który jest źródłem wszelkiego ładu. I tu kryje się właśnie chochlik duszy fatalisty. Disorder w jego umyśle (a więc i w działaniu) polega na tym, że on sam chce być źródłem porządku - chce widzieć, że wszystko wokół układa się tak ładnie, jak idee w jego głowie. Tak jednak nie jest, więc złości się on na siebie i na świat (i tak manipuluje swoim otoczeniem, żeby każdy musiał uznać, że to on jednak jest absolutnym punktem odniesienia - "a nie mówiłem, że pożałujesz?", dlatego nazywamy go "fatalistą").
Ratunek jednak jest blisko, niosą go słowa Pslamu 71: Deus iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis iudicare populum tuum in iustitia et pauperes tuos in iudicio. Boże, przekaż twój sąd Królowi, a sprawiedliwość twoją Synowi Królewskiemu, aby sądził lud twój sprawiedliwie, a twoich biednych według sądu.
Pan Jezus nie przyszedł do sprawiedliwych, ale do tych, którzy się źle mają.

No, fataliści - do metafizyki! ;-)

Psychologia osiedlowej pobożności

2007-09-26T22:47:00.000+02:00

Mówiąc o ludziach „pobożnych” mam na myśli tzw. zwykłych ludzi, którzy chodzą co niedziela, czasem częściej, do kościoła, modlą się więcej niż inni i lubią czytać literaturę duchową. W każdym razie nie zostali dotknięci intelektualistycznym spaczeniem deizmu i nie traktują swojej wiary jedynie jako elementu szerszej, „humanistycznej” kultury osobistej. Charakterystyczne dla pobożnych jest patrzenie na życie w ogólności przez pryzmat religii. Wszystko byłoby w porządku, gdyby nie kilka szczegółów. Najpierw tło:
Dopóki pobożni żyli na wsi i byli organicznie włączeni w rytm natury, który wychowuje do realizmu życia i wiary, dopóty ich życie religijne kwitło (posłuchajcie polskich religijnych pieśni ludowych, dajmy na to z Kurpiów). Gdy jednak przeprowadzili się do miejskich osiedli i w betonowej pustyni zostali urzędnikami, nauczycielami lub inżynierami, zaczęli dziwaczeć (posłuchajcie piosenek „oazowych”).
Ich zmysły otępiały, a kościelny przekaz stawał się powoli prawie tak samo baśniowy jak telenowele, które wszystkim obiecują wiele, ale każdy podskórnie wie, że to nie o nim. Matki jednak wciąż powtarzały swoim dzieciom, że „trzeba się modlić”, ojcowie zazwyczaj nie powtarzali już nic (może prócz tego, że nie mają pieniędzy). Jednak Ewangelia nadal kształtowała wyobraźnię pobożnych, którzy przy każdej sytuacji wzdychali „Jezus, Maria” i rzeczywiście modlili się o co się tylko dało – od znania egzaminu syna, po wyleczenie męża z nałogu. Gdy spotykało ich większe lub mniejsze nieszczęście zamawiali Mszę św. i wracali do swoich spraw. Liturgia, nawet ta z oazowymi śpiewami, różaniec i św. Faustyna skutecznie wyrobiły też w pobożnych sensus fidei*, zmysł wiary, dzięki któremu wiedzieli, że Pan Bóg jest na Niebie, a ten świat to nie wszystko. To zresztą wielu z nich pozwalało w ogóle przetrwać, chociaż od czasu do czasu znaleźli w gazecie artykuł, w którym filozof z teologiem kłócili się o to, czy religia ma prawo dawać pocieszenie. Pobożni odkładali ją z drwiącym uśmiechem, bo cóż intelektualista wie o życiu? A gazeta się przydawała – na obierki po ziemniakach…
Teraz sedno:
Osiedlowi pobożni, w przeciwieństwie do uschniętych ludzi „z miasta” (w osiedlowej mentalności miasto = śródmieście), zachowali jeszcze tyle żywotności, żeby rodzić dzieci – często więcej niż jedno, a nawet dwa. Pobożni rodzą pobożnych, ale ich nowa generacja nosi już znamiona nowych czasów: od dziecka bombardowani dwoma zasadniczymi bodźcami ze strony rodziców – religijnością („trzeba się modlić”) i frustracją („nie mamy pieniędzy”) oraz dwoma bodźcami ze strony „świata” (czyli z telewizji): w życiu chodzi o to, żeby było łatwo i szybko (tzn. przyjemnie). W rezultacie niechęć Młodych Pobożnych do ubogiego i nudnego życia rodziców skierowała ich uwagę ku obietnicom Ewangelii (a dokładniej ku idei Boga spełniającego marzenia) przy jednoczesnym przekonaniu, że da je się osiągnąć szybko i łatwo, tylko „trzeba się będzie modlić i zachowywać przykazania”. Jednym słowem – choć w większości nie mieli pomysłu na życie – jako nastolatkowie nosili w sobie przekonanie, że ich przyszłość jest zagwarantowana przez samego Boga. Życiowe rozczarowania wyrobiły w młodych dwie postawy: romantyków-mistyków i pragmatyków–cyników. Romantycy - wycofani z codzienności, nie podejmujący wyzwań dorosłości wciąż oczekują, że „Jezus da im życie”, że „coś się wydarzy”, natomiast pragmatycy stwierdziwszy, że w młodości żyli w iluzjach, oddają się światowym „rozkoszom”, bo „coś im się z życia należy”. Oczywiście, jak to zwykle bywa, ich postawy zrodzone z tego samego błędu, stanowią tylko dwie strony jednego medalu: romantycy w głębi duszy są wyrachowanymi pragmatykami (postawili na dobrą kartę – „Jezus im wszystko załatwi”), pragmatycy zaś to prawdziwi wrażliwcy-marzyciele: pod zewnętrznym cynizmem („trzeba sobie jakoś radzić”) kryje się marzenie o szczerym i dobrym życiu (wyrażone w maskowanym zmyśle moralnym: „pójdę za to do piekła, ha ha”).
Z filozoficznego punktu widzenia pragmatyzm jest o tyle prawdziwy, że rozpoznaje cele bliższe i orientuje się w środkach (chociaż ignoruje cele dalsze, niedotykalne: meta–fizyczne), natomiast ziarnem prawdy w romantyzmie jest widzenie celów dalekich i wzniosłych (przy jednoczesnej pogardzie dla środków oraz celów bliższych). Dlatego remedium dla pragmatyków będzie polegało na skierowaniu ich do „łaski” – powinna „wystarczyć” porządna spowiedź i postanowienie poprawy (ich bunt i odrzucenie iluzji spowodowały, że na poziomie odruchów naturalnych funkcjonują oni prawidłowo). Z kolei ratunkiem romantyków będzie najprawdopodobniej reperowanie „natury” – iluzje i napięcia często prowadzą do stanów nerwicowych.
Problem w tym, że romantycy–nerwicowcy odruchowo odrzucają pomoc psychologiczną, ponieważ przejęty w praktykach religijnych zmysł wiary buntuje się przeciwko „majstrowaniu w duszy”. Człowiek pobożny ma bowiem bardzo zdrowy instynkt chroniący go przed wszelkiego rodzaju solipsyzmami, determinizmami i innymi „izmami”, które próbowały by go zamknąć w dusznym świecie mechanizmów psychicznych. Pomyłka „romantyka” polega jednak na nieumiejętności odróżnienia psychologii od redukcjonistycznego psychologizmu, a prawdziwej pobożności od fideizmu i kwietyzmu, w których tkwi od lat. Ba, często jego chorobę podsyca pobożna matka, która widząc „religijne” stany swojego dziecka czuje się jak osoba zaproszona do tok-szoła: a jednak Pan Bóg działa, a jednak coś się dzieje! Romantyk często znajduje się więc w poważnej pułapce pseudo mądrości**: wszystko przecież odnosi do wieczności, na życie patrzy sub specie aeternitatis, a jednak dezerteruje z codzienności, nie podejmuje obowiązków stanu, ucieka przed odpowiedzialnością i przed „życiem”, na które czeka…

Modliłem się niedawno na niedzielnej Mszy św. w osiedlowym kościółku, zapewne wśród wielu młodych romantyków i pragmatyków. Przypomniały mi się słowa św. Jana Marii Vianeya – „zabierzcie ludziom kapłana, a za dwa tygodnie będą czcili krowę”. Zasada ta działa też w drugą stronę: dajcie ludziom kapłana ze zdrowym katolickim kultem, a Msza „sama” będzie ich kształtować. Dom Gerard Calvet w Jutrze Chrześcijaństwa przypominał, że średniowiecze nie znało żadnych specyficznych „pobożności” – to Liturgia rzymska wychowywała dzieci Boże. Ratunkiem dla osiedlowych „pobożnych” jest przecież nie jakiś cud, ale przemiana kultu (który kształtuje i wyraża wiarę) i kultury (codzienności) – "nie ma nic w duszy, co by wcześniej nie było w zmysłach": tę scholastyczną zasadę można też zastosować do życia religijnego, gdzie prócz wyjątkowych sytuacji tzw. „cnót wlanych” wszystko opiera się na harmonii natury i Łaski. Msza św. będąca nośnikiem zdrowej katolickiej teologii i pobożności (niezależnie od zdolności księdza) może tego dokonać. Benedykt XVI zrobił już pierwszy krok. Teraz trzeba zrobić następny.

---

* Sensus fidei jest, dzięki swej dwuznaczności, adekwatnym wyrażeniem – zmysł wiary jako instynkt, pewien odruch, który jest przejęty tak, jak obyczaje, oraz zmysł jako niższa władza w człowieku: można mieć dobry słuch, ale być ślepcem; można mieć sokoli wzrok, ale niesprawny intelekt… Albo inaczej, można mieć „zdrowe zmysły”, gdy wnętrze człowieka toczy choroba.
W przypadku „pobożnych” problem polega na tym, że zachowali odruch wiary, ale wtłoczeni w nieludzkie środowisko („osiedla-obozy”, zabójcze dla ducha zawody miejskie typu urzędnik, inżynier) zatracili żywotność oraz więź wiary i życia. Z kolei zbrodnią religijnych „odnowicieli” - osiedlowych apostołów ostatnich kilku dekad - było ośmieszenie tradycyjnej pobożności i wylanie religijności „pobożnych” z kąpielą, oferując w zamian protestantyzującą hipnozę religijną: tzw. charyzmatycy stępili jeden zmysł, by podać narkotyk otumaniający pozostałe.

** Na osiedlach grasuje Diabeł Mądrala, ale o nim będzie kiedy indziej.

+

2007-09-23T22:39:00.000+02:00

Tu solus Sanctus,
Tu solus Dominus,
Tu solus Altissimus!

Czasami wystarczy uświadomić sobie jedyność Boga, aby stać się wolnym wśród zmieniających się kolei świata, gdy jego postać przemija.
"Dieu n'a pas changé" (Pan Bóg się nie zmienił) - uratowały mnie te słowa, które usłyszałem kiedyś od pewnego mnicha.

Teologia gdybania i diabeł Gdybacz

2007-09-22T17:22:00.000+02:00

Średniowieczni teologowie, którzy bardziej poważali swój fach niż współcześni - teologię pojmowali jako doctrina sacra: odkrywanie wiedzy Boga, a nie tylko jako przypis do Heideggera, Bultmanna czy Dostojewskiego - bardzo lubili gdybać. Pewnie dlatego, że tylko subtelne umysły potrafią pogodzić powagę nauki z lekkością zabawy intelektualnej. Już mniej lotni nominaliści umieli się tylko obśmiewać ze scholastyków – a że tamci liczyli diabły na szpilkach, a że byty mnożyli w nieskończoność, kretyni. Toż to strata czasu, panowie!
No tak, czasu wolnego, czasu na zabawę – czyli greckiej schole (i stąd właśnie „szkoła” i „scholastyka”), nominaliści już z pewnością nie mieli, bo znalazłszy klucz do zrozumienia rzeczywistości musieli ją jak najszybciej wytłumaczyć jasno i wyraźnie. Nie gierki w głowie reformatora!
Ale zostawmy na boku kostycznych smutasów. Adept teologii św. Tomasza z Akwinu co i rusz trafi na jakiś "gdybański" fragment: jak by to świat wyglądał, gdyby nie było grzechu pierworodnego?, a jak będzie wyglądał po zmartwychwstaniu ciał?, nie mówiąc o obszernych kwestiach angelologicznych, w całości opartych na nielicznych poszlakach biblijnych (no, nie tylko, ale nie będę odbierał radości odkrywania). Niejednego może to wprowadzić w konsternację, ale warto tę niepoważną metodę potraktować całkiem serio - znajdziemy tam perły o konkrecie naszej kondycji hic et nunc: najwyższej próby zagadnienia epistemologiczne, antropologiczne, a jakże - nawet politologiczne.
Żeby jednak móc dywagować co było ante peccatum, trzeba wyzwolić się od złych skłonności post peccatum: człowiek bowiem woli iść na skróty zamiast uczyć się od kogoś „w pocie czoła”.
Niestety, jak nie pójdziesz do dobrej szkoły, to i tak dopadną cię jakieś belfry. Zresztą, teraz modne są kursy wakacyjne (lekcje odbywają się w skwarze południa), np. „Teologia w 2 miesiące i wszystko Twoje”. Kurs prowadzi elokwentny i troskliwy Diabeł Gdybacz, a jego skuteczność marketingową wyraża hasło „I ty zostaniesz wielkim myślicielem”. Polega to zasadniczo na pokazaniu ludziom, że można, a nawet należy w swoim życiu zadawać filozoficzne pytania (bo jest to nieodłączny składnik godności osobistej). Nie ma sensu przytaczać tu wszystkich lekcji - zacytuję tylko kilka tematów (dla różnych grup):
„Co by było, gdybyś wtedy dał jej kwiaty?” (kurs dla nastolatków w Werterowym wieku)
„Wyobraź sobie, jaka będziesz szczęśliwa, gdy wreszcie go spotkasz” (kurs dla nieco starszych panien)
„A gdybyś nie odrzucił tamtej propozycji?” (dla bankrutujących biznesmenów)
„Co zrobisz, gdy w końcu wygrasz w Totka?” (dla urzędników)
„Jak będzie wyglądał Twój pierwszy dzień po tym, jak Papież zniesie celibat?” (księża, którzy przestali się modlić)
„Jak będzie wyglądał Twój pierwszy dzień po tym, jak Papież wprowadzi rozwody?”
(mężowie i żony po 30-tce oraz księża, którzy już dawno przestali się modlić).
„A gdybyś jednak był prezydentem?” (no… ten, no...)
Itd, itd. Po zaliczeniu zajęć przechodzi się do grupy proficiency prowadzonej przez konkubenta Diabła Gdybacza, czyli Diabła Melancholika (związki partnerskie są popularne w Piekle). Melancholik prowadzi już zajęcia indywidualne polegające na wsłuchaniu się w jego rzewną mantrę: „Oj biednyś ty, biedny. A Twoje życie mogło być takie piękne”. Zostaje się po nich prawdziwym mędrcem – absolwent umie w pełni oddać się kontemplacji osobistego nieszczęścia… Diabeł – simia Dei, małpa Boga, jak mawiali Ojcowie – jako patron złych teologów (ostatecznie każdy życiowy kombinator jest złym teologiem) lubuje się w małpowaniu najlepszych, scholastycznych metod. Jeśli jakiś nieszczęśnik zacznie z nim prowadzić dialog („dialog” to jedno z ulubionych słów szatańskich oraz podstawa współczesnej pedagogiki) – wpadł jak śliwka w kompot: nieuchronnie zacznie teologizować swoje ante i post.
A gdyby tylko wiedział, jak prosty jest ratunek, że ma pod ręką straszny egzorcyzm św. Ekspedyta – „Hodie!”, nawrócić się już DZIŚ, odwrócić się od szatanów. Na jego dźwięk Gdybacz i Melancholik uciekliby, gdzie pieprz rośnie - dla nich teraz to potępienie. Lecz dla nas to Łaska. Ecce n u n c tempus acceptabile, ecce n u n c dies salutis! Oto t e r a z czas upragniony, oto t e r a z dzień zbawienia!
Żeby móc gdybać po Bożemu, jak na przykład św. Tomasz, trzeba mieć najpierw trochę „scholi” - wolnego czasu, relaksu płynącego z Bożego pokoju. Ofiary Gdybacza zaś na nic nie mają czasu, bo wciąż muszą gdybać i myśleć, i myśleć i gdybać, a nigdy nie przewidzą wszystkich możliwych wariantów swojego życia.
Uczmy się więc cierpliwie teologii od św. Tomasza, zamiast tuczyć demony.

Kyrie eleison!

Philosophia ancilla politicae?

2007-09-17T12:59:00.000+02:00

We wpisie „Polityka formy czy polityka substancji” Jakuba Lubelskiego znalazłem kilka zastanawiających zdań. Politolog postuluje wprowadzenie porządkującego myślenie metapolityczne rozróżnienia na formę i substancję. „Polityka formy” byłaby polityką skupioną na zewnętrzności, stylu, ale też na instytucjach, urzędach, strukturach – na tym, co stanowi widzialną organizację. Polityka substancji zaś to działanie zgodnie z jakimiś głębszymi zasadami, porządkującymi to, co widzialne w teatrze politycznym.
(Lubelski robi też wtręt, którego nie rozwija – łącząc politykę substancjalną z polityką podmiotowości narodowej, sugerując, jak rozumiem, że polityka formy do niej nie prowadzi.)
Następnie Autor rezygnuje z narracji na rzecz przytoczenia dyskusji (którą toczył w kontekście powyższego rozróżnienia) – zapewne w celu wyjaśnienia. I do tej dyskusji chciałbym się dołączyć.
Lubelski broni tu polityki substancjalnej (którą jego zdaniem prowadzi PiS, w przeciwieństwie do "formalistów" z PO) przeciwko zarzutowi, że „forma kształtuje substancję, więcej – z formy właśnie substancja wynika”. Oponent odwołuje się tu do idealizmu niemieckiego, na co Lubelski odpowiada, że „z całą pewnością znalazła by się formuła forsująca prymat substancji nad formą, przez którą się ta pierwsza jedynie wyraża”. Zaraz dodaje jeszcze – pozostając konsekwentnym „substancjalistą” – że „mówimy tu o formie i o substancji jako pewnego rodzaju hasłach opisowych, tworzymy etykietki pozwalające wskazać różnice”.
Ja właśnie nie mogę się zgodzić na te etykietki. Forma i substancja to terminy ontologiczne – mamy tu więc do czynienia z analogią polityczności i bytu, czyli charakterystycznym dla nowożytności pomieszaniem wytworów z entia naturalia. Starożytni wiedzieli, że nie ma tu ścisłej analogii – jest (a raczej winna być) relacja zależności: prawy rozum, recta ratio agibilium, powinien działać zgodnie z prawami odkrytymi w rzeczywistości. Nowożytni odwrócili relację: prawa umysłu uznali za autonomiczne dochodząc do wniosku, że umysł ludzki stwarza rzeczywistość (to w wielkim skrócie). Zastosowanie praw ontologicznych do polityki prowadzi więc do nieporozumień:
Zwolennik polityki formy będzie uważał, że kluczem do sukcesu jest opanowanie struktur – będzie technokratą wierzącym w absolutną skuteczność mechanizmów gospodarczych, socjalnych, etc. Z kolei politykowi substancji grozi spinozjański monizm – działania polityczne będą tylko emanacją jakieś tajemniczej istoty polityki, ba, mogą niekiedy być sprzeczne ze sobą, grunt aby były skuteczne (czyli zgodne z prawdziwym immanentnym celem polityki).
Np. obrona życia nienarodzonych będzie się mieściła gdzieś w substancji (ostatecznie prawo do życia należy jakoś do natury bytu), ale to jak będzie realizowana, będzie zależało już od okoliczności emanacji tej substancji (jak u Spinozy właśnie). Łatwo tu o mistykę polityki…
Lubelski słusznie zauważa, że „może gubią nas filozoficzne i nie do końca przemyślane terminy”, ale to właśnie mnie trochę zaniepokoiło. Może tylko czepiam się słówek – bo czytając artykuły młodego politologa z Krakowa wiem, że daleko mu do zimnego pragmatyzmu politycznego (trzymam kciuki za „Nową Wspaniałą Redakcję”!). Ale wolę rozwiać swoje wątpliwości – lepiej by filozofia jak nauczycielka kształtowała prawy rozum polityczny, niż jak kobiecina na bazarze sprzedawała etykietki służące tylko do opisów?
Co myślisz, Jakubie?

Co by zrobił wykształciuch bez Gibsona?

2007-09-16T15:17:00.001+02:00

Przewodniczka z biura turystycznego, przed Sanktuarium Maryjnym w Wambierzycach, zwanym ze względu na topografię Dolnośląską Jerozolimą, do młodzieży szkolnej:
"Na tamtym wzgórzu, symbolizującym Górę Oliwną, znajdują się stacje drogi krzyżowej. Droga krzyżowa jest znana z filmu Pasja, który na pewno wszyscy widzieli."

Benedicite Domino!

2007-09-16T14:55:00.000+02:00

Jutrznia: Kantyk Trzech Młodzieńców.
Być jak Ananiasz, Azariasz i Miszael: śpiewać chwałę stworzenia Bogu-Stwórcy wśród oczyszczających płomieni Łaski - nie dotykających ciała, lecz wypalających ducha, jak wypala się złoto.

Pełno wokół "filozofów"

2007-09-13T13:12:00.000+02:00

Na jednym z KUL-owskich Tygodni Filozoficznych prof. Robert Piłat zaproponował takie rozumienie filozofii: jej istotą i powołaniem miałby być swoisty krytycyzm wobec życia objawiający się w ukazywaniu paradoksalności istnienia: niewspółmierności wiedzy w stosunku do decyzji, myślenia do działania, etc. Argumentował, że taka krytyka leżała u podstaw filozofii greckiej.
I tak, i nie. Przełamanie światopoglądu - budowanie życia na rozumie, a nie mniemaniach gawiedzi zależnych od hic et nunc - było zawsze poważnym postulatem filozofii. Trzeba tu jednak dodać, że Grecy ("statystycznie") mieli obsesję jedności - szukania niewzruszonej arche, zasady pozwalającej im wyzwolić się z chaosu paradoksów.
Usłyszałem niedawno od pewnego filozofa tezę, że każdy myśliciel szczerze wsłuchujący się w siebie usłyszy ducha epoki. Zostawiam na boku - nomen omen - paradoks jajka i kury: czy myśliciele po heglowsku wyrażają tylko obiektywnego ducha dziejów, czy może raczej prawdy filozoficzne stają się napędem zmian kulturowych*. To, co istotne w propozycji Piłata, to nie jego postulat, tylko właśnie kongenialne tłumaczenie stanu współczesnych umysłów. Mamy tu do czynienia z filozofią abulii, wyuczonej egzystencjalnej bezradności sportretowanej przez Benjamina Kunkela (Niezdecydowanie), albo Mirosława Nahacza. O ile jednak w filozofii można się "bawić" w grę paradoksów, o tyle w życiu jest to nie do zniesienia. (Konsekwentne przy takiej wizji świata) samobójstwo, jak Nahacz (23 lata), wybiorą nieliczni. Większość wpada w dionizyjski szał mnożenia bodźców ("nadchodzi wielkie ŁAŁ!"), albo quasi-apollińską planistykę ("ty też jesteś bogiem, uświadom to sobie") - ostatecznie dwie strony tego samego medalu: idolatria zdarzeń w pierwszym wypadku, ubóstwienie siebie w drugim. Maskowanie rozpaczy - w obu.

---
* Z punktu widzenia filozofii chrześcijańskiej ta alternatywa jest fałszywa:
O ile Hegel był złym metafizykiem, o tyle doskonale ujmował procesy zachodzące w świecie kultury - czyli w świecie zależnym od ludzkiego umysłu. Ogólnie: zgadzam się, że wybitni myśliciele oddają "ducha epok" - te potencjalności natury ludzkiej, które wybijają się na pierwszy plan w danym czasie - bardziej, niż tworzą te epoki. Ich geniusz rezonuje jak harfa postawiona przy orkiestrze świata. Problem w tym, że - jak zauważył Kant - ludzki umysł ma tendencję do nadawania statusu ontologicznego swoim wytworom. Stąd każdy kryzys kultury - konflikt absolutyzmu "prawd" ludzkich z prawdą rzeczywistości. Poza światem ludzkiego umysłu jest bowiem jeszcze świat zależny od umysłu Bożego. Zasadniczo odkrywaniem tego świata zajmowała sie klasyczna metafizyka - nota bene jej dzieje doskonale obrazują symbiozę zmagań intelektu człowieka i delikatnych impulsów prawdy objawionej. Idąc za Karlem Löwithem można stwierdzić, że napędem świata (w każdym razie świata Zachodu) jest epifania - dzieje zostały "zdeterminowane" przez prawdy objawione, do których ludzie piszą glossy (peany i pamflety) tworząc kulturę.
Reasumując - problem dotyczy tu rozróżnienia co jest tylko możliwe (każdy projekt filozoficzny może leżeć u podstaw jakiejś kultury), a co realne (tego co jest wpisane w naturę rzeczy, a nie zostało jedynie napisane przez człowieka). Propozycja prof. Piłata sprowadzałaby filozofię do tego pierwszego zakresu, bez odniesienia do "archimedesowego punktu" rzeczywistości, skazując człowieka na niekończące się analizy teatru walki przeciwieństw.

"Realizm" polskości

2007-09-13T12:37:00.000+02:00

Rozmowa z pewną młodą Niemką pracującą w jednej z warszawskich instytucji kulturalno-historycznych. Wyznała mi swój zachwyt nad Polakami i naszą kulturą. (Ciekawe zjawisko: wiedziona swoistą empatią młodego pokolenia i przeżyciem jakiejś sprawiedliwości dziejowej przyjechała do Polski "pomagać" - a to Polska pomogła jej znaleźć to, czego nie miała u siebie...)
Byłem zaskoczony - polski romantyzm oddziaływał tak silnie na Europejczyków, że Nietzsche zmyślił sobie polską genealogię, ale teraz? Zafascynowaną skutkiem chciałem naprowadzić na przyczynę: syntezę słowiańskiej duszy z rzymskim katolicyzmem. Odparła, że wiara nie należy do horyzontu jej zainteresowań: uznaje tylko to, co realnie istnieje. Była wstrząśnięta, gdy dowiedziała się, że to tylko "nowinki" - przytłaczająca część tradycji filozoficznej większy stopień realności przyznaje rzeczom niewidzialnym.
Ale cóż, dziś nawet wstrząsy są naskórkowe: dopiła kawę i po kantowsku wróciła do przeżywania fenomenów polskiej kultury, zapoznając jej prawdziwą substancję.

Panny głupie i mądry Tomasz

2007-09-12T13:05:00.000+02:00

Ktoś mi niedawno wyznał w rozmowie dotykającej spraw wiary: "najpierw trzeba mieć jakąś duchowość...".
Wzbudziło to we mnie w pierwszym odruchu szacunek - postawa taka ma w sobie pewną dozę pokory: nie ma w niej buntu przeciwko Panu Bogu (że nie zaspokaja naszych duchowych zachcianek), ani typowego dla pobożności współczesnej mieszania egzaltacji emocjonalnych z autentycznymi poruszeniami ducha. Po namyśle jednak doszedłem do wniosku, że jest to postawa niebezpieczna, może nawet niebezpieczniejsza od tamtych (corruptio optimi pessima):
za zasłoną "szlachetnego" trwania w wierze, gdy Pan Bóg się ukrywa, tkwi tutaj postawa specyficznej niewiary.

Pan Jezus mocno skrytykował tę postawę w Przypowieści o pannach mądrych i głupich (Mt 25,1-13). Panny głupie to trochę podobny typ do wywołujących w Panu Bogu "odruch wymiotny" ludzi letnich (Ap 3,16) - wiedzą, że Oblubieniec przyjdzie, lecz nie dbają o oliwę wiary, nie pracują nad nią.
Obserwuję to często u ludzi wrażliwych - papierków lakmusowych kultury.
Ciekawy jest u nich ten swoisty abstrakcjonizm wiary - nie chodzi tu o schizofreniczne rozdarcie między czynami a przekonaniami, ale raczej o coś na podobieństwo kartezjańskiego dualizmu: duch-wiara i materia-życie są osobnymi "substancjami", które łączą się w jakimś tajemnym punkcie styku. U "panien głupich" rodzi się pokusa, by czekać aż ten punkt się znajdzie: rozpocznę w pełni chrześcijańskie życie dopiero wtedy, gdy "coś się wydarzy".
I tak jak fałszywa jest kartezjańska antropologia, tak też punkt ów nie istnieje - nie wydarzy się nic. Gorsze jest to, że abstrakcjonizm wiary nie pozwala z niej czerpać życia. To życie niesie "wrażliwych" swym nurtem. Panny głupie tak naprawdę nie czekają na Oblubieńca. One chcą się dostać na ucztę weselną - bo tam coś się dzieje.

Została dana obietnica - o cokolwiek prosić będziecie w Imię moje, etc. Ale kto odpowie na pytanie "Czego pragniesz?" tak, jak św. Tomasz: Non nisi te. Tylko Ciebie, Panie...?

Castitas

2007-09-12T09:47:00.000+02:00

Nie mogę się nadziwić, gdy widzę ludzi wspinających się na szczyty swoich możliwości ascetycznych, żeby zachować czystość przedmałżeńską (powymyślali milion sposobów, jak żyć w "czystości" nie rezygnując z promiskuityzmu "chodzenia ze sobą") - tylko po to, żeby następnie wpaść w antykoncepcyjną mentalność NPR. Ją oczywiście również nazywają "czystością". Ba, chlubią się, że nie są jak "bezrozumne zwierzęta" (zapominając chyba, że w większości wypadków zwierzęta zbliżają się do siebie tylko po to, by przedłużyć gatunek).
Subtelny urok kartezjanizmu: cnotliwą nazywa się instrumentalną aplikację pewnych zasad odkrytych w "mechanice" ciała.
Tymczasem czystość nie polega w swej istocie na "mechanicznym" wprowadzeniu jakiegoś sposobu działania, lecz na trwałej dyspozycji do oglądania Pana Boga (błogosławieni czystego serca...) - tzn. na oderwaniu swojego wzroku od wszelkich idoli, by oddać się kontemplacji. W tym wypadku trzeba zerwać z idolatrią seksualną.
Znam młode małżeństwa katolickie, które realizują zalecenie św. Pawła: oddalają się od siebie dobrowolnie, a nie z konieczności natury; po to, żeby oddać się modlitwie, a nie w celu uniknięcia poczęcia. To jednak mniejszość.
Znam też takie małżeństwa, które po jakimś czasie stwierdzają - "jest nam razem tak dobrze, chyba nie będziemy mieć dzieci!" (nie zdając sobie sprawy, że świętokradczo konsumują sakrament małżeństwa łamiąc przysięgę "przyjęcia z miłością potomstwa, którym ich Bóg zechce obdarzyć"). Mam nadzieję, że to skrajność...
Oczywiście, nie jestem na tyle naiwny, żeby głosić rozluźnienie obyczajowe w imię wierności "duchowi". Nie da się oderwać od idola tylko "formalnie" (tak jak bzdurą jest głoszone w zakonach o tradycji mendykanckiej, że obecnie chodzi już tylko o "ubóstwo duchowe", nie materialne...). Jak zauważa Thibon - seksualny konflikt, który nosimy w sobie po grzechu pierworodnym można obejść górą (do tego wzywa chrześcijaństwo), albo... dołem (mentalność "tego świata").
"Czystość NPR": tyczkarz, który kurczowo trzyma się tyczki - co prawda wzniesie się na chwilę w górę, ale potem niebezpiecznie runie nie pokonując ustawionej wcześniej poprzeczki...
Zbyt wiele spotyka się świadectw ludzi zdruzgotanych, którzy łudzili się, że seksualność można okiełznać nakładając na nią protezy czystości.
Nie wierzę w taką czystość.

Sielanka

2007-09-12T00:01:00.000+02:00

Pewien leciwy profesor: "Będę prowadził dialog nawet z terrorystami!"
Pomyślałem - Czy zauważywszy w swoim ogródku śniadego brodacza w arafatce z kałasznikowem, względnie maczetą, pan profesor pofatyguje się sam, czy może przyjemność rozmowy zostawi wnuczętom?

Coming out

2007-09-11T15:26:00.000+02:00

Uprzedzając wszelkie zarzuty i złośliwe pytania postanowiłem zdradzić jaką ideologię wyznaję.
Otóż jest to ideologia sformułowana w średniowieczu przez Żyda Izaaka. Można ją streścić następująco: wartościowe jest tylko to, co spełnia kryterium "adequatio intellectus et rei" - zgodności intelektu (myśli, poznania) z rzeczywistością.
I niech ktoś odmówi mi niepodważalnego prawa do tej ideologii!
Okrzyknę go... antysemitą.

Tertium non datur?

2007-09-11T14:53:00.000+02:00

Podczas dyskusji o katolicyzmie i protestantyzmie, po tym, jak użyłem argumentów wszelkiego metodologicznego kalibru, słyszę: jesteś zindoktrynowany.
"Kultura dialogu" zbiera swoje plony: możesz mówić tylko tak, żeby nic nie powiedzieć. Jeśli nie wypowiesz nic - jesteś ignorantem, wsteczniakiem; jeśli powiesz coś - obwieszczą cię fanatykiem.
Ot, szatańska pułapeczka.
Ale przecież to nie my, "fanatycy", wykopaliśmy ten dołek. I nie my do niego wpadamy.

Procesja na Pradze

2007-09-11T08:42:00.000+02:00

Ktoś z ludu do kleryka-turyferariusza:
"Te, lala, torebka ci sie paly!"

Śmierć E. Ciorana

2007-09-10T22:33:00.000+02:00

Obejrzałem film przygotowany przez francuskie ministerstwo kultury o Cioranie: czyżby kultura, z której drwił otwarcie całe życie zadrwiła z niego?
Nie ma nic gorszego dla głębokiego myśliciela, niż stać się własnością mainstreamowych intelektualistow.
To jego największa doczesna (podkreślam: doczesna) porażka, choć już nie za jego życia.
Jakiego mecenasa sobie obierzesz, tak cię będą czytać...
Spotkał go podobny los co Nietzschego i pewnie każdego nienawistnika szablonów: zawsze jakiś "izm", jakaś ideologia będzie na nim żerować: eleganccy panowie w fulardach, z włosami falującymi i zaczesanymi do tyłu czytają drżącym i w egzaltacji podniesionym głosem wybrane fragmenty - te o Ewangelii, rzecz jasna.
Biedny Cioran...

Dowiaduję się też - tego szukałem w filmie - że filozof zmarł w szpitalu z powodu choroby Alzheimera. Maritain stwierdził, że obłęd Nietzschego był wobec niego aktem najwyższego Bożego miłosierdzia. Myślę, że na chorobę Ciorana można spojrzeć tak samo: miłosierdzie. Ale i budząca bojaźń sprawiedliwość: temu, który wybrał życie na skróty; który pozwalał sobie w imię swojego wyboru drwić z Boga (choć ile w tym było do Niego tęsknoty!), odebrano możliwość wypowiedzenia ostatniego słowa.

Łatwizna wiary?

2007-09-10T15:50:00.001+02:00

"Ludzie wierzą po to, aby było im łatwiej" - usłyszałem z ust niewiele młodszego ode mnie człowieka.
W pierwszym odruchu - instynktowna złość wobec ignorancji (nie zdajesz sobie sprawy jakim krzyżem jest wiara*!)... Potem refleksja nad paradoksem wiary (jarzmo słodkie, brzemię lekkie...), a więc: i łatwiej, i trudniej.
Ale te pojęcia są rozumiane w absolutnie przeciwny sposób w tym świecie. Wciąż pokutuje w kulturze powszechne przekonanie o tym, że wybór wiary jest odrzuceniem odpowiedzialności za swoje życie, za rozstrzyganie problemów fundamentalnych; że odrzucenie wiary wymaga egzystencjalnej odwagi i samodzielności. Dobrze - zastanowię się nad tym, gdy usłyszę to od Ciorana; zwątpię, gdy powie mi to frywolny student...

Wierzącemu "łatwiej", bo łatwiej żyć kochając (nawet w doświadczeniu zupełnej samotności), łatwiej żyć celowo (nawet dotkliwie cierpiąc) - przynajmniej w sferze psychicznej - jest to kompatybilne z naturą ludzką. Trudniej - bo natura ta jest skażona i nie spełni każdego pragnienia duszy... Wiara jest wielką pracą.
"Jestem wolny, idę za głosem natury" - głoszą billboardy będące laboratorium współczesności. Idź, a dojdziesz do skrajnej niewoli - konsekwencja filozofii Rousseau. (Gdybyś rozumował jak klasycy, powiedziałbyś: "Idę zgodnie z naturą, jestem wolny").
Komu zatem żyć łatwiej: filozofowi, który wraca do jaskini, czy kajdaniarzowi? - Choć w konkretnym doświadczeniu wiary ta platońska wyrazistość nigdy nie występuje: zawsze jest się i "filozofem" oglądającym światło Objawienia, i kajdaniarzem własnego grzechu.

A propos, mówi się: kto śpi, ten nie grzeszy.
- Co z tymi, którzy śnią całe życie...?

---
* Mówię o przyjętej w wolności przez człowieka wierze nadprzyrodzonej - ostatecznie każdy światopogląd, nawet ateistyczny, zbudowany jest na jakiejś wierze.
Z kolei gdy mówię o krzyżu, to nie chodzi mi tylko o trudne wymagania moralne, ale o sytuacje "skrajne", które musi przejść każdy, kto chce naśladować Chrystusa - sytuacje wytrwania wbrew nadziei; sytuacje, w których - trawestując Tertuliana - credere est absurdum (por. Ps 115[116]: credidi propter quod locutus sum: ego autem humiliatus sum nimis, ego dixi in excessu: meo omnis homo mendax).

Czy św. Tomasz pisałby bloga? (czyli apologia pro causa sua...)

2007-09-09T13:56:00.000+02:00

Videtur quod non... bo poważny teolog, kaznodzieja, święty(!), itd. A jednak zakładam, że jego apostolski zapał (contemplata aliis tradere!) oraz perypatetycka ciekawość i obrotność kazałyby mu wejść w ten obszar, o którym śmiało można powiedzieć, że jest zamieszkany przez legendarnych Kumanów - lud żyjący gdzieś na krańcu świata, cel misji św. Dominika. Oczywiście Akwinata nie pisałby sam - dyktowałby jednemu ze swoich braci komputerowych-maniako-skrybów między refutacją poglądów współczesnych quidam errantes, a dyktowaniem kolejnego traktatu dogmatycznego. Być może nawet Kumani byliby otoczeni szczególną troską przez tego filozofa-realistę, jako ludzie zagrożeni całkowitym odrealnieniem...
Ojcowie pustyni z kolei pewnie nie pisaliby blogów, chociaż nie obce im było pisanie do nieznanych adresatów, do innych pustelników, których nigdy nie widzieli na oczy. Wszak samo pisanie jest ćwiczeniem duchowym! Weźmy Rozmyślania Marka Aureliusza: pisanie, które jest świadectwem zmagania i samo jest zmaganiem. Gdy dodamy do tego interaktywne upublicznienie, dochodzi aspekt konfrontacji ze światem. A zatem, w blogu może być zawarty i agon, i polemos.
Gorzej, jeśli polemiczny szał pozbawiony konsekwencji (częste u Kumanów - a kto z kim przestaje...) doprowadzi autora do agonii ducha. Lekarstwem i bronią przeciw tej "acedycznej bieżączce" będzie mi zatem benedyktyński punkt widzenia - spojrzenie z dystansu "filozoficznego" oddalenia (mnisi i filozofowie należą do tej samej rodziny), poszukiwania i wiary, i zrozumienia...

***

Canticum novum, pieśń nowa - to hasło zaczerpnięte z psalmu codziennie odmawianego w oficjum monastycznym. Codziennie ten sam, codziennie nawołujący do świeżości i nowości życia. Życia nie monadycznego, lecz w społeczności i to nie byle jakiej - w społeczności świętych, czyli w Kościele, który głosi chwałę Bożą.
Canticum novum - moje krótkie egzystencjalne Credo.
Pisanie internetowe może być jedną ze zwrotek tego kantyku.

Ut in omnibus glorificetur Deus!